داد و ستد

صفوان بن سوید و مخرمه عبدی رضی الله عنهما با پارچه ای از منطقه ای که به آن هَجَر گفته می شد، می آیند. رسول الله صلی الله علیه وسلم نزد آنها می رود و شلواری از آنان می خرد؛ یعنی رسول الله صلی الله علیه وسلم قصد خرید شلواری از آنها داشت که بر سر قیمت اختلاف داشتند. و در روایت نسائی آمده است: «و از ما شلواری خرید». و اختلاف قیمت را ذکر نمی کند. نزد من کسی بود که وزن می کرد و مُزد می گرفت. یعنی مردی در بازار بود که ترازویی داشت و مردم کالاهای خود را نزد وی وزن می کردند و در قبال آن مزدی به او می دادند. این بود که رسول الله صلی الله علیه وسلم به آن مرد فرمود: «زِنْ وأرْجِح» یعنی رسول الله صلی الله علیه وسلم به وی امر نمود که بر کفه ای که کالا را در آن می گذارد و وزن می کند، اندکی بیفزاید تا نسبت به کفه ی دیگر سنگین تر شود؛ و این بدان معنا نیست که تفاوت دو کفه زیاد گردد که در این صورت فروشنده ضرر می کند. بلکه منظور اندکی تفاوت می باشد به گونه ای که مشتری مطمئن گردد حقش را بدون هیچ کم و کاستی دریافت کرده است؛ و ذکر وزن در این حدیث، ارتباطی با خریدن شلوار ندارد چون شلوار وزن شدنی نیست.

- رياض الصالحين من كلام سيد المرسلين؛ للإمام أبي زكريا النووي، تحقيق د. ماهر الفحل، دار ابن كثير-دمشق، الطبعة الأولى، 1428ه . - بهجة الناظرين شرح رياض الصالحين؛ تأليف سليم الهلالي، دار ابن الجوزي- الطبعة الأولى1418ه - نزهة المتقين شرح رياض الصالحين؛ تأليف د. مصطفى الخِن وغيره، مؤسسة الرسالة-بيروت، الطبعة الرابعة عشر، 1407هـ. - كنوز رياض الصالحين، لحمد بن ناصر العمار، دار كنوز إشبيليا- الطبعة الأولى1430ه - مرقاة المفاتيح :علي بن سلطان محمد، أبو الحسن نور الدين الملا الهروي القاري - دار الفكر، بيروت - لبنان الطبعة: الأولى، 1422هـ - 2002م - سنن أبي داود - سليمان بن الأشعث السِّجِسْتاني تحقيق: محمد محيي الدين عبد الحميد: المكتبة العصرية، صيدا - بيروت - سنن الترمذي - محمد بن عيسى ، الترمذي، تحقيق وتعليق:أحمد محمد شاكر ومحمد فؤاد عبد الباقي وإبراهيم عطوة عوض -شركة مكتبة ومطبعة مصطفى البابي الحلبي - مصر الطبعة: الثانية، 1395 هـ - 1975 م - السنن الكبرى للنسائي - حققه وخرج أحاديثه: حسن عبد المنعم شلبي- أشرف عليه: شعيب الأرناءوط مؤسسة الرسالة – بيروت الطبعة: الأولى، 1421 هـ، 2001 م - مسند الدارمي المعروف بـ (سنن الدارمي) عبد الله بن عبد الرحمن بن الفضل الدارمي التميمي - تحقيق: حسين سليم أسد الداراني - دار المغني للنشر والتوزيع، المملكة العربية السعودية الطبعة: الأولى، 1412 هـ - 2000 م - صحيح الجامع الصغير وزياداته - الألباني دار المكتب الإسلامي.

اینکه کسی از دست رنج خود بخورد برای او بهتر است از اینکه چشم به اموال مردم داشته باشد و اموال آنها را درخواست کند؛ آنهم در شرایطی که معلوم نیست چیزی به او بدهند یا نه؛ بنابراین کسی که طنابش را بردارد و به چراگاه ها و مزارع و جنگل ها برود و هیزم جمع کند و بر پشت خود حمل کند و آنها را بفروشد و به این ترتیب کرامت و عزت خود را حفظ کند و خود را از ذلت و خواری گدایی و درخواست از دیگران محفوظ دارد، برای او بهتر است از اینکه مال مردم را درخواست کند که معلوم نیست به او می دهند یا نه؛ چون درخواست از مردم و گدایی کردن، ذلت و خواری است و مومن عزیز است و ذلت نمی پذیرد.

صحيح البخاري (2/ 123) (1471). بهجة الناظرين، لسليم الهلالي (1/ 597). نزهة المتقين، لمجموعة من الباحثين (1/ 469). الأدب النبوي، لمحمد الشاذلي (ص33).

این حدیث داستانی دارد که در اینجا به طور مختصر بیان شده است؛ رسول الله صلی الله علیه وسلم شتری از جابر رضی الله عنه می خرد؛ و بهای شتر را برای جابر وزن می کند. چنانکه در اصل حدیث آمده است، وزن کننده به امر رسول الله صلی الله علیه وسلم بلال رضی الله عنه بوده است؛ در اصل حدیث آمده: پس بلال را امر نمود که برای من اوقیه را وزن کند. و بلال برای من وزن کرد و در وزن کردن بیش از بهایی که در برابر فروش شتر مستحق آن بودم افزود. درگذشته با نقود به صورت وزن کردن آنها و نه به صورت عددی معامله می شد هرچند به صورت عددی هم معامله می شد اما بیشتر به صورت وزنی مرسوم بود.

بهجة الناظرين شرح رياض الصالحين، لسليم الهلالي، ط1، دار ابن الجوزي، الدمام، 1415ه. تطريز رياض الصالحين، للشيخ فيصل المبارك، ط1، تحقيق: عبد العزيز بن عبد الله آل حمد، دار العاصمة، الرياض، 1423هـ. رياض الصالحين، للنووي، ط1، تحقيق: ماهر ياسين الفحل، دار ابن كثير، دمشق، بيروت، 1428هـ. رياض الصالحين، ط4، تحقيق: عصام هادي، وزارة الأوقاف والشؤون الإسلامية القطرية، دار الريان، بيروت، 1428هـ. شرح رياض الصالحين، للشيخ ابن عثيمين، دار الوطن للنشر، الرياض، 1426هـ. صحيح البخاري، تحقيق: محمد زهير بن ناصر الناصر، ط1، دار طوق النجاة (مصورة عن السلطانية بإضافة ترقيم: محمد فؤاد عبد الباقي)، 1422ه. صحيح مسلم، تحقيق: محمد فؤاد عبد الباقي، دار إحياء التراث العربي، بيروت. كنوز رياض الصالحين، مجموعة من الباحثين برئاسة حمد بن ناصر العمار، ط1، كنوز إشبيليا، الرياض، 1430هـ. نزهة المتقين شرح رياض الصالحين، لمجموعة من الباحثين، ط14، مؤسسة الرسالة، 1407هـ.

از سوگند خوردن زیاد در خرید و فروش پرهیز کنید و لو اینکه سوگند مذکور راست و درست باشد؛ چون زیاد سوگند خوردن احتمال دروغ را افزایش می دهد. به عنوان مثال شایسته نیست کسی چنین بگوید: به الله سوگند فلان چیز را به صد تومان خریدم؛ هرچند راست بگوید. و اگر چنین سوگند یاد کند اما آن را به هشتاد تومان خریده باشد، گناهش بیشتر است چون در معامله سوگندِ دروغ خورده است. و رسول الله صلی الله علیه وسلم از آن نهی کرده و خبر داده که سوگند خوردن در معامله، سبب فروخته شدن کالا می شود اما الله متعال برکت آن را از بین می برد. چون مبنای این روشِ کسب درآمد، معصیت و نافرمانی رسول الله صلی الله علیه وسلم می باشد و معصیت و نافرمانی از رسول الله صلی الله علیه وسلم، نافرمانی از الله متعال است.

نزهة المتقين، تأليف: جمعٌ من المشايخ، الناشر: مؤسسة الرسالة، الطبعة الأولى: 1397 هـ الطبعة الرابعة عشر 1407 هـ كنوز رياض الصالحين، تأليف: حمد بن ناصر بن العمار ، الناشر: دار كنوز أشبيليا، الطبعة الأولى: 1430 هـ صحيح مسلم، تأليف: مسلم بن الحجاج النيسابوري، تحقيق: محمد فؤاد عبد الباقي الناشر: دار إحياء التراث العربي – بيروت. رياض الصالحين، تأليف : محيي الدين يحيى بن شرف النووي ، تحقيق: د. ماهر بن ياسين الفحل ، الطبعة: الأولى، 1428 هـ شرح رياض الصالحين، تأليف: محمد بن صالح العثيمين، الناشر: دار الوطن للنشر، الطبعة: 1426 هـ.