مشابهت مورد نهی

پیامبر ـ صلی الله علیه وسلم ـ از حال و وضع گروهی از امتش خبر می‌دهد که بعد از او در عقاید و کارها و عادات و سنت‌های یهودیان و نصرانیان - وجب به وجب و گز به گز – مو به مو از آنان پیروی خواهند کرد، تا جایی که اگر وارد سوراخ سوسماری شوند، پشت سرشان به آن وارد خواهند شد.

1. این خبر یکی از نشانه‌های پیامبری پیامبر ـ صلی الله علیه وسلم ـ است، زیرا آنچه ایشان از آن خبر داده‌اند به همان صورت رخ داده است.
2. نهی از اینکه مسلمانان خود را شبیه کافران کنند؛ چه در باب عقاید یا عبادات یا در زمینهٔ اعیاد و لباس‌های مخصوص آنان.
3. توضیح مسائل معنوی با مثال‌های حسی، از روش‌های آموزش در اسلام است.
4. ضب: سوسماری است که لانه‌اش به شدت تاریک و بدبو است و خزنده‌ای است که در صحرا زیاد است. اینکه به طور مشخص از سوراخ سوسمار نام برده شده، به دلیل تنگی و بدی لانهٔ اوست؛ با این حال - به دلیل پیروی از آثار و پی‌گیری روش‌های آنان - حتی اگر وارد چنین جای تنگ بدبویی هم شوند، به دنبال آنها وارد آن خواهند شد! والله المستعان.

صحيح البخاري (9/ 103) (7320). صحيح مسلم (4/ 2054) (2669). الجديد في شرح كتاب التوحيد، لمحمد القرعاوي (ص213). الملخص في شرح كتاب التوحيد، لصالح الفوزان (ص193).

پیامبر ـ صلی الله علیه وسلم ـ خبر می‌دهد که هرکس خود را با انجام کاری که از ویژگی‌های اعتقادی یا عبادی یا عادت‌های یک گروه از کافران یا فاسقان یا صالحان است خود را شبیه آنان سازد، از آنان است. چون مشابهت با آنان در ظاهر، به مشابهت با آنان در باطن می‌انجامد؛ و تردیدی نیست که مشابهت به گروهی در نتیجه‌ی شگفت‌زدگی از آنان صورت می‌گیرد و گاهی به دوست داشتن و تعظیم و تمایل به آنان منجر می‌شود؛ و این روند به انسان جرات و جسارت آن را می‌دهد که در باطن و عبادت خود را شبیه آنان کند. والعیاذ بالله

1. هشدار نسبت به مشابهت با کافران و فاسقان.
2. تشویق به مشابهت با صالحان و اقتدا به آنان.
3. شبیه ساختن خود در ظاهر به محبت در باطن می‌انجامد.
4. انسان بر حسب مشابهت و نوع آن در وعید و گناه سهیم است.
5. نهی مذکور متوجه مشابهت با کافران در دین و عادات خاص آنان است، اما در سایر موارد مانند فراگیری صنعت و مواردی از این دست، شامل نهی نمی‌شود.

سنن أبي داود (6/ 144) (4031). مسند أحمد (9/ 126) (5115). توضيح الأحكام من بلوغ المرام، للبسام (7/ 363). منحة العلام في شرح بلوغ المرام، لعبد الله الفوزان (10/ 157). فتح ذي الجلال والاكرام بشرح بلوغ المرام، لابن عثيمين (6/ 335). مشكاة المصابيح، للتبريزي (2/ 1246).

پیامبر صلی الله علیه و سلم نفرین به طرد شدن و دور شدن از رحمت خدا کرده‌اند برای هر مردی که در لباس‌های مخصوص زنان، خود را شبیه به زن کند؛ خواه در شکل، یا رنگ، یا کیفیت، یا روش پوشیدن و زینت، یا غیر آن. یا اینکه زنی در لباس مخصوص مردان خود را شبیه به مرد کند، و این از گناهان کبیره است.

1. شوکانی گفته است: حرام بودنِ تشبه زنان به مردان و مردان به زنان؛ زیرا لعنت جز بر عمل حرام صورت نمی‌گیرد.
2. ابن عثیمین گفته است: آنچه میان آن دو مشترک باشد، مانند برخی پیراهن‌ها که مردان و زنان می‌پوشند، اشکالی ندارد، یعنی اشکالی ندارد که مردان و زنان آن را بپوشند؛ زیرا مشترک است.

سنن أبي داود (6/ 195) (4098). السنن الكبرى للنسائي (8/ 297) (9209). سنن ابن ماجه (3/ 95) (1903). مسند أحمد (14/ 61) (8309). نزهة المتقين، لمجموعة من الباحثين (2/ 1122). كنوز رياض الصالحين، لمجموعة من الباحثين (19/ 337). بهجة الناظرين، لسليم الهلالي (3/ 150). شرح رياض الصالحين، لابن عثيمين (6/ 370).

ابوهريره رضی الله عنه خبر می دهد که رسول الله صلى الله عليه وسلم به آنان خبر داده است که یهود و نصاری موی سر و ریش خود را رنگ نکرده و موهای سفید خود را رها می کنند، بنابراین آنها را امر می کند که با رنگ کردن موها و حنا کردن ریش و سر با یهود و نصاری مخالفت کنند.

نزهة المتقين، تأليف: جمعٌ من المشايخ، الناشر: مؤسسة الرسالة، الطبعة الأولى: 1397 هـ الطبعة الرابعة عشر 1407 ه.ـ صحيح مسلم، تأليف: مسلم بن الحجاج النيسابوري، تحقيق: محمد فؤاد عبد الباقي الناشر: دار إحياء التراث العربي – بيروت. رياض الصالحين، تأليف: محيي الدين يحيى بن شرف النووي ، تحقيق: د. ماهر بن ياسين الفحل ، الطبعة: الأولى، 1428 هـ. صحيح البخاري، تأليف: محمد بن إسماعيل البخاري، تحقيق: محمد زهير الناصر، الناشر: دار طوق النجاة الطبعة: الأولى، 1422هــ.

چنانکه بغوی می گوید، در اینجا منظور از تشیید مساجد، بالا بردن بنا و دراز نمودن ساختمان مساجد می باشد. و همچنین تزیین بیش از حد مساجد می باشد. و چنانکه ابن عباس رضی الله عنهما می گوید، تزیین از اعمال یهود و نصاری بوده است. اما محکم کردن بنا و ساختمان مساجد، بدور از تزئین و نقش و نگار و موارد مشابه ناپسند نیست، به شرطی که فخرفروشی، ریا و شهرت طلبی در کار نباشد؛ چرا که در حدیث عثمان بن عفان آمده است: «من بَنَى لِلَّهِ مَسجِداً، بَنَى اللَّهُ له مثله في الجنَّةِ»: «هرکس برای الله مسجدی بسازد، الله نیز همانند آن برایش در بهشت می سازد». بنای مسجد رسول الله صلی الله علیه وسلم از خشت خام و سقف آن با شاخ و برگ پوشانده شده بود و ستون هایش چوب درخت خرما بود. و ابوبکر رضی الله عنه چیزی بر آن نیفزود و در زمان ایشان نیز در همین وضعیت بود. اما در زمان عمر رضی الله عنه چون این شاخ و برگها پوسیده شد، آن را همچون بنای اولیه اش درآورد و مقداری نیز بر مساحت آن افزود. و در زمان عثمان رضی الله عنه بر مساحت مسجد النبی بیشتر افزوده شد و دیوارهایش با سنگ و گچ درست شده و ستون هایش سنگی بود و سقفش از ساج. ایشان برای استحکام بنای مسجد تلاش نمود، اما آن را تزئین نکرد. و تمام کاری که ایشان انجام داد، استحکام و گچ کاری مسجد بود، بدور از هرگونه تزئین و نقش و نگار. اما سنگ های دارای نقش و نگار به امر ایشان به این صورت در نیامده بود، بلکه از قبل همین گونه بود. و کسانی از صحابه که این کار ایشان را ناپسند دانستند، هیچ دلیل موجب منعی بر گفته خویش نداشتند، مگر تشویق به پیروی از عملکرد رسول الله صلی الله علیه وسلم و عمر در بنای مسجد به دور از ایجاد فضایی مرفهانه؛ که البته این اقتضا نمی کند منع تشیید به معنای استحکام بنا و کراهت آن باشد.

السنن، لأبي داود سليمان بن الأشعث أبو داود السجستاني الأزدي، دار الفكر، تحقيق : محمد محيي الدين عبد الحميد. مشكاة المصابيح للتبريزي، تحقيق: محمد ناصر الدين الألباني، ط3، المكتب الإسلامي، بيروت، 1985م. توضيح الأحكام من بلوغ المرام، لعبدالله بن عبد الرحمن البسام ، مكتبة الأسدي، مكة ، ط الخامسة 1423هـ. منحة العلام في شرح بلوغ المرام، تأليف: عبد الله بن صالح الفوزان، ط 1، 1427هـ، دار ابن الجوزي، الرياض .

در این حدیث ابن عباس رضی الله عنهما خبر می دهد که رسول الله صلی الله علیه وسلم علیه مردانی که خود را شبیه زنان می کنند و زنانی که خود را شبیه مردان می کنند، دعای لعنت و دوری از رحمت الله نمود. چون این کار تغییر دادن خلقت الله می باشد. سپس رسول الله صلی الله علیه وسلم دستور می دهد که چنین افرادی را از خانه ها و شهرها بیرون کنند تا شر آنها از مردم دور شود و پاکی و عفت خانه محفوظ بماند.

- صحيح البخاري، تحقيق: محمد زهير بن ناصر الناصر، ط1، دار طوق النجاة (مصورة عن السلطانية بإضافة ترقيم: محمد فؤاد عبد الباقي)، 1422ه - تسهيل الالمام، للشيخ صالح الفوزان. طبعة الرسالة. الطبعة الأولى 1427 – 2006 م - فتح ذي الجلال والاكرام بشرح بلوغ المرام، للشيخ ابن عثيمين، المكتبة الإسلامية - الطبعة الأولى 1427 - 2006م - توضِيحُ الأحكَامِ مِن بُلوُغ المَرَام، للبسام، مكتَبة الأسدي، مكّة المكرّمة، الطبعة: الخامِسَة، 1423 هـ - 2003 م - بلوغ المرام من أدلة الأحكام، لابن حجر، دار القبس للنشر والتوزيع، الرياض - المملكة العربية السعودية، الطبعة: الأولى، 1435 هـ - 2014 م - مرقاة المفاتيح شرح مشكاة المصابيح، للتبريزي، الناشر: دار الكتب العلمية، سنة النشر: 1422 - 2001 ط 1.