عن عائشة رضي الله عنها قالت: «ما غِرْتُ على أحد من نساء النبي صلى الله عليه وسلم ما غِرْتُ على خديجة رضي الله عنها ، وما رأيتها قط، ولكن كان يُكثر ذِكْرَها، وربما ذبح الشَّاةَ، ثم يُقطعها أَعْضَاءً، ثم يَبْعَثُهَا في صَدَائِقِ خديجة، فربما قلت له: كأن لم يكن في الدنيا إلا خديجة! فيقول: «إنها كانت وكانت وكان لي منها وَلَدٌ».
وفي رواية: وإن كان لَيَذْبَحُ الشَّاءَ، فيُهدي في خَلَائِلِهَا منها ما يَسَعُهُنَّ.
وفي رواية: كان إذا ذَبَحَ الشَّاةَ، يقول: «أرسلوا بها إلى أصدقاء خديجة».
وفي رواية: قالت: اسْتَأْذَنَتْ هالة بنت خويلد أخت خديجة على رسول الله صلى الله عليه وسلم فعرف استئذان خديجة، فارْتَاحَ لذلك، فقال: «اللهم هالة بنت خويلد».
از عایشه رضی الله عنها روایت است که می گوید: رشکی که بر خديجه بردم، بر هيچيک از همسران پيامبر صلى الله عليه وسلم نبردم؛ گرچه هرگز او را نديده بودم اما پيامبر صلى الله عليه وسلم از او خيلی ياد می کرد. گاه گوسفندی سر می بُريد و آن را قطعه قطعه می کرد و برای دوستان خديجه می فرستاد. گاه به پيامبر صلى الله عليه وسلم می گفتم: انگار زنی جز خديجه در دنيا نبوده است! و ايشان می فرمود: «إِنَّها كَانتْ وكَانَتْ وكَانَ لي مِنْهَا ولَدٌ»: «او چنين و چنان بود و من از او بچه دارم». (يعنی خوبی های خديجه را ذکر می کرد).
و در روايتی آمده است: گوسفندی ذبح می کرد و بخشی از آن را به اندازه ای که برای دوستان خديجه کافی بود، به آنان هديه می داد.
و در روايتی آمده است: وقتی گوسفندی ذبح می کرد، می فرمود: «أَرْسِلُوا بِهَا إِلى أَصْدِقَاءِ خَدِيجةَ»: «آن را برای دوستان خديجه بفرستيد».
و در روايتی ديگر آمده است: هاله دختر خويلد، خواهر خديجه رضی الله عنها از رسول الله صلى الله عليه وسلم اجازه ی ورود خواست؛ پيامبر صلى الله عليه وسلم به يادِ اجازه خواستن خديجه افتاد و بسيار خوشحال شد و فرمود: «اللَّهُمَّ هَالَةُ بِنْتُ خوَيْلِدٍ»: «پروردگارا، هاله دختر خويلد است.»
همهٔ روایت های آن متفق علیه استدرجهصحیح است
شرح
عایشه رضی الله عنها می گوید: نسبت به هیچیک از همسران رسول الله صلی الله علیه وسلم مانند خدیجه رشک نمی برد؛ خدیجه اولین همسر پیامبر صلی الله علیه وسلم بود؛ وی قبل از اینکه عایشه رضی الله عنها او را ببیند، از دنیا رفت؛ چون رسول الله صلی الله علیه وسلم در مدینه گوسفندی ذبح می کرد، بخشی از گوشت آن را برای دوستان خدیجه رضی الله عنها می فرستاد؛ عایشه رضی الله عنها که این رفتار پیامبر او را شگفت زده کرده بود، گفت: ای رسول خدا، گویا در دنیا زنی جز خدیجه نبوده است. بنابراین رسول الله صلی الله علیه وسلم ویژگی های خدیجه را ذکر می کرد. علاوه بر این در بیان راز این محبت و دوستی و ارتباط عمیق، بچه داشتن از ایشان را ذکر می نمود. فرزندان رسول الله صلی الله علیه وسلم شامل چهار دختر و سه پسر بودند که مادر همگی آنها خدیجه رضی الله عنها بود جز ابراهیم رضی الله عنه که از ماریه قبطی بود که پادشاه قبطی ها او را به رسول الله صلی الله علیه وسلم هدیه کرده بود. و چون هاله بنت خویلد خواهر خدیجه رضی الله عنهما می آمد و برای ورود اجازه می گرفت و اجازه گرفتن و صدای وی همچون خدیجه بود، این باعث شادی و سرور رسول الله صلی الله علیه وسلم می گشت.
مرجع
بهجة الناظرين شرح رياض الصالحين لسليم الهلالي، ط1، دار ابن الجوزي، الدمام، 1415هـ.
تحفة الأحوذي بشرح جامع الترمذي للمباركفورى، دار الكتب العلمية، بيروت.
تطريز رياض الصالحين للشيخ فيصل المبارك، ط1، تحقيق: عبد العزيز بن عبد الله آل حمد، دار العاصمة، الرياض، 1423 هـ.
دليل الفالحين لطرق رياض الصالحين لمحمد علي بن محمد بن علان، ط4، اعتنى بها: خليل مأمون شيحا، دار المعرفة، بيروت، 1425 هـ.
رياض الصالحين للنووي، ط1، تحقيق: ماهر ياسين الفحل، دار ابن كثير، دمشق، بيروت، 1428 هـ.
رياض الصالحين، ط4، تحقيق: عصام هادي، وزارة الأوقاف والشؤون الإسلامية القطرية، دار الريان، بيروت، 1428هـ.
كنوز رياض الصالحين، مجموعة من الباحثين برئاسة حمد بن ناصر العمار، ط1، كنوز إشبيليا، الرياض، 1430هـ.
شرح رياض الصالحين للشيخ ابن عثيمين، دار الوطن للنشر، الرياض، 1426هـ.
صحيح البخاري، تحقيق: محمد زهير بن ناصر الناصر، ط1، دار طوق النجاة (مصورة عن السلطانية بإضافة ترقيم: محمد فؤاد عبد الباقي)، 1422هـ.
صحيح مسلم، تحقيق: محمد فؤاد عبد الباقي، دار إحياء التراث العربي، بيروت.
نزهة المتقين شرح رياض الصالحين لمجموعة من الباحثين، ط14، مؤسسة الرسالة، 1407هـ.
عن أبي سعيد الخدري رضي الله عنه قال: قال رسول الله صلى الله عليه وسلم: «الحَسَن والحُسَيْن سَيِّدا شَباب أهْل الجنة».
از ابوسعید خُدری رضی‌الله‌عنه روایت است که گفت: رسول الله صلیاللهعلیهوسلم فرمودند: «الحَسَن والحُسَيْن سَيِّدا شَباب أهْل الجنة». «حسن و حسین، دو سرور جوانان اهل بهشت هستند».
به روایت ترمذی و احمددرجهصحیح است
شرح
پیامبر صلیاللهعلیهوسلم خبر داده‌اند که دو نوه‌شان، حسن و حسین - پسران علی بن ابی طالب و فاطمه دختر پیامبر صلیاللهعلیهوسلم و رضی‌عنهم - از نظر فضیلت، سرور هر کسی هستند که در جوانی از دنیا رفته و وارد بهشت شده است، یا اینکه آن دو، سرور جوانان اهل بهشت هستند، به استثنای پیامبران و خلفای راشدین.
فواید
- در این [حدیث]، فضیلتی آشکار برای حسن و حسین رضی‌الله‌عنهما وجود دارد.
- در معنای این حدیث گفته شده است: اینکه آن دو در زمان بیان این حدیث، سرور جوانانِ اهل بهشت از میان جوانان آن زمان بوده‌اند. یا اینکه آن دو، برتر از کسانی هستند که برایشان فضیلت عام ثابت نشده است، مانند پیامبران و خلفا. یا اینکه آن دو، سرور کسانی هستند که به صفات جوانی و جوانمردی مانند مروت، کرم و شجاعت متصف هستند، و منظور از آن، سن جوانی نبوده است؛ زیرا حسن و حسین در حالت میانسالی از دنیا رفتند.
مرجع
سنن الترمذي (6/ 113) (3768).
مسند أحمد (17/ 31) (10999).
حاشية السندي على سنن ابن ماجه، محمد بن عبد الهادي التتوي (1/ 56).
تحفة الأحوذي بشرح جامع الترمذي، محمد المباركفوري (10/ 178).
المصباح المنير في غريب الشرح الكبير، لأحمد الفيومي (1/ 294).
عن ابن أبي نعم، قال: كنتُ شاهدا لابن عمر، وسأله رجل عن دم البَعُوض، فقال: ممن أنت؟ فقال: من أهل العراق، قال: انظروا إلى هذا، يسألني عن دم البَعُوض، وقد قتلوا ابن النبي صلى الله عليه وسلم، وسمعتُ النبي صلى الله عليه وسلم يقول: «هما رَيْحَانَتاي من الدنيا».
از ابن ابی نعیم روایت است که می گوید: من ابن عمر را می دیدم که مردی از او درباره ی ریختن خون پشه ای (در حالت احرام) پرسيد؛ ابن عمر گفت: تو از کدام مردمی؟ وی گفت: من از اهل عراق هستم؛ ابن عمر گفت: این را ببینید، از من در مورد ریختن خون پشه می پرسد درحالی که فرزند رسول الله صلى الله عليه وسلم را كشته اند؛ حال آنكه از رسول الله صلى الله عليه وسلم شنیدم که فرمود: «هُمَا رَيْحَانَتَايَ مِنَ الدُّنْيَا»: «حسن و حسين، گلهای خوشبوی من در دنيا هستند».
به روایت بخاریدرجهصحیح است
شرح
مردی از اهل عراق از ابن عمر رضی الله عنهما سوال می کند: آیا برای کسی جایز است در حالت احرام حشرات کوچک و مضر مانند پشه را بکشد؟ و ابن عمر رضی الله عنه شگفت زده از توجه امثال این شخص به امور کوچک و ناچیز در کنار جرات شان بر ارتکاب کبائر می گوید: «این را ببینید، از من در مورد ریختن خون پشه می پرسد درحالی که فرزند رسول الله صلى الله عليه وسلم را كشته اند». یعنی مرتکب امور هلاک کننده می شوند و بر کشتن نوه ی رسول الله صلى الله عليه وسلم جرات می یابند و با این همه اظهار کمال تقوا و پارسایی در مناسک شان می کنند و از کشتن پشه می پرسند؛ سپس می گوید: رسول الله صلى الله عليه وسلم فرمودند: «هُمَا رَيْحَانَتَايَ مِنَ الدُّنْيَا»: «حسن و حسين، گلهای خوشبوی من در دنيا هستند». یعنی آنها فرزندان من هستند که آنان را بو می کنم و می بوسم گویا از جمله گلهای خوشبویی هستند که مردم می بویند.
مرجع
صحيح البخاري، محمد بن إسماعيل البخاري الجعفي، تحقيق: محمد زهير الناصر، دار طوق النجاة (مصورة عن السلطانية بإضافة ترقيم: محمد فؤاد عبد الباقي)، الطبعة: الأولى 1422هـ.
الإفصاح عن معاني الصحاح، يحيى بن هبيرة الذهلي الشيباني، تحقيق: فؤاد عبد المنعم أحمد، الناشر: دار الوطن، سنة النشر: 1417هـ.
منار القاري شرح مختصر صحيح البخاري، حمزة محمد قاسم، راجعه: عبد القادر الأرناؤوط، عني بتصحيحه ونشره: بشير محمد عيون، الناشر: مكتبة دار البيان، دمشق، مكتبة المؤيد، الطائف، الطبعة: 1410هـ، 1990م.
معجم اللغة العربية المعاصرة، أحمد مختار عبد الحميد عمر بمساعدة فريق عمل، الناشر: عالم الكتب، الطبعة: الأولى 1429هـ، 2008م.
عن أبي بكرة رضي الله عنه قال: أخرج النبي صلى الله عليه وسلم ذات يوم الحسن، فصعد به على المنبر، فقال: «ابني هذا سيِّد، ولعلَّ اللهَ أن يُصلحَ به بين فئتين من المسلمين».
از ابوبکره رضی الله عنه روایت است که می گوید: روزی رسول الله صلی الله علیه وسلم به همراه حسن خارج شد و با او بالای منبر رفت و فرمود: «ابْنِي هَذَا سَيِّدٌ، وَلَعَلَّ اللَّهَ أَنْ يُصْلِحَ بِهِ بَيْنَ فِئَتَيْنِ مِنْ الْمُسْلِمِينَ»: «این فرزندِ من آقاست؛ اميد است که الله او را سببِ صلح و سازشِ دو گروه از مسلمانان قرار دهد».
به روایت بخاریدرجهصحیح است
شرح
روزی رسول الله صلی الله علیه وسلم به مسجد می رود و حسن را به همراه دارد که پسربچه ای کوچک است. با او بالای منبر مسجد شریفش می رود و به مردم خبر می دهد که فرزندش حسن، آقا و سید است؛ اصل و نسب وی شریف و بزرگوار است و به شریف ترین خانه در روی زمین منسوب است و الله متعال به سبب او میان دو گروه از مسلمانان که در آستانه ی جنگ با یکدیگر هستند، صلح و آشتی برقرار می کند. و به این ترتیب الله متعال بین این دو گروه اتحاد برقرار کرده و اتحاد مسلمانان را حفظ می کند. تردیدی نیست که این حدیث شریف یکی از علامت های نبوت رسول الله صلی الله علیه وسلم می باشد، چنانکه در آن از اتحاد و انسجام مسلمانان و صلح و آشتی بین آنها و برطرف شدن نزاع و اختلاف دو گروه به سبب حسن به علی رضی الله عنه خبر می دهد؛ و این امر با تنازل وی از خلافت به نفع معاویه رضی الله عنها رخ می دهد. و به این ترتیب باعث حفظ وحدت مسلمانان و مصون ماندن جان آنها می گردد. این واقعه در سال 40 یا 41 هجری بوده است.
مرجع
صحيح البخاري، محمد بن إسماعيل البخاري الجعفي، تحقيق: محمد زهير الناصر، دار طوق النجاة (مصورة عن السلطانية بإضافة ترقيم: محمد فؤاد عبد الباقي)، الطبعة: الأولى 1422هـ.
كشف المشكل من حديث الصحيحين، جمال الدين أبو الفرج عبد الرحمن بن الجوزي، تحقيق: علي حسين البواب، الناشر: دار الوطن، الرياض.
منار القاري شرح مختصر صحيح البخاري، حمزة محمد قاسم، راجعه: عبد القادر الأرناؤوط، عني بتصحيحه ونشره: بشير محمد عيون، الناشر: مكتبة دار البيان، دمشق، مكتبة المؤيد، الطائف، الطبعة: 1410هـ، 1990م.
شرح صحيح البخاري لابن بطال، تحقيق: أبي تميم ياسر بن إبراهيم، نشر: مكتبة الرشد، الرياض، السعودية، الطبعة: الثانية 1423هـ، 2003م.
عن البراء رضي الله عنه قال: لما تُوفِّي إبراهيم -عليه السلام-، قال رسول الله صلى الله عليه وسلم : «إنَّ له مُرْضِعًا في الجنة».
از براء رضی الله عنه روایت است که می گويد: هنگامی كه ابراهيم (طفل خردسال رسول الله صلى الله عليه وسلم) فوت كرد، رسول الله صلى الله عليه وسلم فرمود: «إِنَّ لَهُ مُرْضِعًا فِي الْجَنَّةِ»: «او در بهشت، شيردهنده ای دارد».
به روایت بخاریدرجهصحیح است
شرح
ابراهیم پسر رسول الله صلی الله علیه وسلم از ماریه قبطی که هشت ماهه بود فوت شد؛ رسول الله صلی الله علیه وسلم خبر داد که الله متعال برای او در بهشت دایه ای در نظر گرفته تا او را شیر دهد و دوران شیرخوارگی اش را به پایان برساند.
مرجع
صحيح البخاري، نشر: دار طوق النجاة (مصورة عن السلطانية بإضافة ترقيم محمد فؤاد عبد الباقي)، الطبعة: الأولى، 1422هـ.
منار القاري شرح مختصر صحيح البخاري، لحمزة محمد قاسم، راجعه: الشيخ عبد القادر الأرناؤوط، عني بتصحيحه ونشره: بشير محمد عيون، الناشر: مكتبة دار البيان، دمشق - الجمهورية العربية السورية، مكتبة المؤيد، الطائف -المملكة العربية السعودية- عام النشر: 1410 هـ - 1990 م.
عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ أُمِّ المؤْمنينَ رَضيَ اللهُ عنها أَنَّهَا قَالَتْ: سَمِعْتُ رَسُولَ اللهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ: «مَا مِنْ مُسْلِمٍ تُصِيبُهُ مُصِيبَةٌ فَيَقُولُ مَا أَمَرَهُ اللهُ: {إِنَّا لِلهِ وَإِنَّا إِلَيْهِ رَاجِعُونَ} [البقرة: 156]، اللَّهُمَّ أْجُرْنِي فِي مُصِيبَتِي، وَأَخْلِفْ لِي خَيْرًا مِنْهَا، إِلَّا أَخْلَفَ اللهُ لَهُ خَيْرًا مِنْهَا»، قَالَتْ: فَلَمَّا مَاتَ أَبُو سَلَمَةَ قُلْتُ: أَيُّ الْمُسْلِمِينَ خَيْرٌ مِنْ أَبِي سَلَمَةَ؟ أَوَّلُ بَيْتٍ هَاجَرَ إِلَى رَسُولِ اللهِ صلى الله عليه وسلم، ثُمَّ إِنِّي قُلْتُهَا، فَأَخْلَفَ اللهُ لِي رَسُولَ اللهِ صلى الله عليه وسلم.
از ام سلمه ام‌المؤمنین رضی‌الله‌عنها روایت است که گفت: از رسول خدا صلیاللهعلیهوسلم شنیدم که می‌فرمودند: «مَا مِنْ مُسْلِمٍ تُصِيبُهُ مُصِيبَةٌ فَيَقُولُ مَا أَمَرَهُ اللَّهُ: {إِنَّا لِلَّهِ وَإِنَّا إِلَيْهِ رَاجِعُونَ} [البقرة: 156]، اللَّهُمَّ أْجُرْنِي فِي مُصِيبَتِي، وَأَخْلِفْ لِي خَيْرًا مِنْهَا، إِلَّا أَخْلَفَ اللَّهُ لَهُ خَيْرًا مِنْهَا»، یعنی: «هیچ مسلمانی نیست که مصیبتی به او برسد و آنچه را خدا به آن امر کرده است، بگوید: {إِنَّا لِلَّهِ وَإِنَّا إِلَيْهِ رَاجِعُونَ} [بقره: ۱۵۶] (همانا ما از آنِ الله هستیم و به سوی او بازمی‌گردیم)، اللَّهُمَّ أْجُرْنِي فِي مُصِيبَتِي، وَأَخْلِفْ لِي خَيْرًا مِنْهَا (خداوندا، مرا در مصیبتم پاداش ده و برایم بهتر از آن را جایگزین کن)، مگر آنکه خداوند بهتر از آن را برایش جایگزین می‌کند». [ام سلمه] گفت: پس هنگامی که ابوسلمه از دنیا رفت، [با خود] گفتم: کدام یک از مسلمانان از ابوسلمه بهتر است؟ او نخستین خانواده‌ای بود که به سوی رسول خدا صلیاللهعلیهوسلم هجرت کرد. اما با این حال، آن [دعا] را گفتم. پس خداوند، رسول خدا صلیاللهعلیهوسلم را برایم جایگزین کرد.
به روایت مسلمدرجهصحیح است
شرح
ام‌المؤمنین ام سلمه رضی‌الله‌عنها ذکر کرده‌اند که روزی از پیامبر صلیاللهعلیهوسلم شنیدند که می‌فرمودند: هیچ مسلمانی نیست که مصیبتی به او برسد و آنچه را که خداوند برایش پسندیده است، بگوید: {إِنَّا لِلَّهِ وَإِنَّا إِلَيْهِ رَاجِعُونَ} (همانا ما از آنِ الله هستیم و به سوی او بازمی‌گردیم) [بقره: ۱۵۶]، «اللَّهُمَّ أْجُرْنِي» (خداوندا مرا پاداش ده) و اجر صبرم را عطا کن «فِي مُصِيبَتِي» (در مصیبتم)، و مرا عوض ده «وَأَخْلِفْ لِي» (و برایم جایگزین کن) به جای آن «خَيْرًا مِنْهَا» (چیزی بهتر از آن)؛ مگر آنکه خداوند بهتر از آن را برایش جایگزین می‌کند. [ام سلمه] گفت: پس هنگامی که ابوسلمه از دنیا رفت، [با خود] گفتم: چه کسی از مسلمانان از ابوسلمه بهتر است؟! او اولین خانواده‌ای بود که به سوی رسول خدا صلیاللهعلیهوسلم هجرت کرد. اما با این حال، خداوند مرا یاری داد و آن [دعا] را گفتم. پس خداوند، رسول خدا صلیاللهعلیهوسلم را که از ابوسلمه بهتر بودند، برایم جایگزین کرد.
فواید
- این حدیث به صبر در هنگام مصیبت‌ها و پرهیز از بی‌تابی امر می‌کند.
- [این حدیث] به روی آوردن به خدا با دعا در هنگام سختی‌ها [تشویق می‌کند]؛ زیرا عوض [و جبران] نزد اوست.
- مؤمن باید از امر پیامبر صلیاللهعلیهوسلم پیروی کند، هرچند حکمت آن برایش آشکار نباشد.
- تمام خیر در پیروی مؤمن از امر پیامبر صلیاللهعلیهوسلم است.
مرجع
صحيح مسلم (2/ 631) (918).
هر حدیث، درجه، شرح و فایده در اینجا دقیقاً همان‌گونه که HadeethEnc.com منتشر می‌کند، بر پایهٔ شرایط بازنشر آن، نشان داده شده است. درجه نام کسی را که حکم داده است نمی‌آورد. ترجمه‌ها و شرح‌ها از نویسندگان خودِ آن است و برخی احکامی را بیان می‌کنند؛ بازبینان سبیل آنها را بررسی نکرده‌اند. حدیث عربی، متن اصلی است. منبع: HadeethEnc.com