بهترینِ شما، قرنِ من هستند، سپس کسانی که پس از آنان می‌آیند، سپس کسانی که پس از آنان می‌آیند

پیامبر صلی الله علیه و سلم خبر داده‌اند که بهترین طبقه از مردمی که در یک عصر گرد آمده‌اند، طبقه‌ای است که رسول خدا صلی الله علیه و سلم و اصحابشان در آن بودند، سپس مؤمنانی که پس از آنان می‌آیند و صحابه را درک کرده‌اند اما رسول خدا را درک نکرده‌اند، سپس کسانی که پس از آنان می‌آیند و آنان اتباع تابعین هستند. و صحابی در ذکر کسانی که پس از آنان می‌آیند برای قرن چهارم، تردید کرده است. سپس ایشان صلی الله علیه و سلم فرمودند: همانا پس از آنان گروهی می‌آیند که خیانت می‌کنند و مردم به آنان اعتماد نمی‌کنند، و قبل از آنکه از آنان شهادت خواسته شود، شهادت می‌دهند، و نذر می‌کنند و به آن وفا نمی‌کنند، و در خوردنی‌ها و آشامیدنی‌ها زیاده‌روی می‌کنند تا جایی که چاقی در میانشان پدیدار می‌شود.

1. بهترین قرن و نسل در تمام عمر دنیا، قرنی است که پیامبر صلی الله علیه و سلم و اصحابشان در آن زیسته‌اند، و در صحیح بخاری از ایشان صلی الله علیه و سلم آمده است که فرمودند: «من از بهترین قرن‌های بنی‌آدم - قرن به قرن - برانگیخته شدم، تا از قرنی بودم که در آن بودم».
2. ابن حجر گفته است: این حدیث اقتضا می‌کند که صحابه از تابعین برتر باشند، و تابعین از اتباع تابعین برتر باشند. اما آیا این برتری نسبت به مجموع است یا افراد؟ محل بحث است، و جمهور به [نظر] دوم متمایل شده‌اند.
3. اشاره به لزوم پیروی از راه و روش سه قرن اول؛ زیرا هر کس زمانش به زمان نبوت نزدیک‌تر باشد، به فضل، علم، تأسّی و اقتدا به روش پیامبر صلی الله علیه و سلم سزاوارتر است.
4. نذر: عبارت است از اینکه مکلف، طاعتی را که شارع بر او واجب نکرده، با هر سخنی که بر آن دلالت کند، بر خود واجب گرداند.
5. ناپسند شمردن خیانت و عدم وفای به نذر و دلبستگی به دنیا.
6. ناپسند شمردن شهادت دادن بدون اینکه [از شاهد] خواسته شود، در صورتی که صاحب حق از آن آگاه باشد. اما اگر آگاه نباشد، در این سخن پیامبر صلی الله علیه و سلم داخل می‌شود که: «آیا شما را از بهترین شهدا خبر ندهم؟ کسی که شهادتش را قبل از آنکه از او خواسته شود، می‌آورد» روایت مسلم.

صحيح البخاري (3/ 171) (2651). صحيح مسلم (4/ 1964) (2535)، (3/ 1344) (1719). النهاية في غريب الحديث والأثر (747). نيل الأوطار (8/ 341).