اقسام جهاد

پیامبر صلی الله علیه وسلم خبر داده‌ است که هیچ پیامبری نبوده که خداوند در امتی پیش از او مبعوث کرده باشد مگر آنکه یاران خاص و یاوران و مجاهدان مخلصی از امتش با خود داشته است که برای خلافت پس از او مناسب بوده‌اند؛ سنت او را برگرفته و به امر او اقتدا کرده‌اند؛ اما بعد از آن سلف نیکوکار، مردمی می‌آیند که خیری در آنان نیست. چیزی را می‌گویند که انجامش نمی‌دهند و کاری را انجام می‌دهند که به آن امر نشده‌اند؛ پس هرکه با دستانش با آنان جهاد کند او مؤمن است و هرکه با زبانش با آنان جهاد کند او مؤمن است و هرکه با دلش با آنان جهاد کند او مؤمن است و کمتر از این به اندازهٔ دانهٔ خردلی ایمان نیست.

1. تشویق به جهاد و مبارزه با کسانی که با گفتار و کردار به مخالفت با شرع برخاسته‌اند.
2. عدمِ انکارِ قلبیِ منکر دلیل ضعف ایمان یا از بین رفتن آن است.
3. الله تعالی برای پیامبران کسانی را میسر نموده که پس از آنان رسالت‌شان را بر دوش می‌گیرند.
4. کسی که خواهان نجات است باید از راه و روش پیامبران پیروی کند، زیرا هر راهی جز راه آنان، مسیر هلاکت و گمراهی است.
5. هرچه از دوران پیامبر صلی الله علیه وسلم و اصحاب او دور شویم، مردم بیشتر سنت‌ها را رها می‌کنند و پیرویِ هواهای نفسانی می‌شوند و بدعت‌ها را پدید می‌آورند.
6. بیان مراتب جهاد و اینکه برای کسی که توانایی تغییر را دارد با دست است (یعنی عملی است) مانند مسئولان امر و حاکمان و فرماندهان؛ و همچنین با زبان است، از طریق بیان حق و دعوت به آن؛ و با قلب است، از طریق انکار منکر در دل و دوست نداشتن یا راضی نبودن به آن.
7. امر به معروف و نهى از منكر واجب است.

صحيح مسلم (1/ 69) (50). بهجة الناظرين شرح رياض الصالحين، لسليم الهلالي (1/ 276). تطريز رياض الصالحين، لفيصل آل مبارك (ص148). كنوز رياض الصالحين، لمجموعة من الباحثين (4/ 16). نزهة المتقين شرح رياض الصالحين، لمجموعة من الباحثين (1/ 209).

مردی که آماده ی سفر شده، از رسول الله صلی الله علیه وسلم سوال می کند: کدامین جهاد ثواب و پاداش بیشتری دارد؟ و رسول الله صلی الله علیه وسلم از برترین جهاد خبر می دهد؛ اینکه انسان پادشاه ظالمی را امر به معروف یا نهی از منکر کند؛ جهاد تنها در جنگیدن با کفار خلاصه نمی شود، بلکه مراتبی دارد و آنچه در این حدیث ذکر شده، بیشترین ثواب و پاداش را در بین مراتب جهاد دارد؛ چون احتمال کشته شدن و به زندان افتادن به علت ظلم و جور پادشاه می رود و اندک اند کسانی که به این مهم بپردازند.

بهجة الناظرين شرح رياض الصالحين، سليم بن عيد الهلالي، دار ابن الجوزي، الدمام، الطبعة: الأولى 1415هـ. تطريز رياض الصالحين، فيصل بن عبد العزيز المبارك، تحقيق: عبد العزيز بن عبد الله آل حمد، دار العاصمة للنشر والتوزيع، الرياض، الطبعة: الأولى 1423هـ، 2002م. دليل الفالحين لطرق رياض الصالحين، محمد علي بن البكري بن علان، اعتنى بها: خليل مأمون شيحا، دار المعرفة، بيروت، الطبعة: الرابعة 1425هـ. رياض الصالحين من كلام سيد المرسلين، أبو زكريا محيي الدين النووي، تحقيق ماهر الفحل، دار ابن كثير، دمشق، بيروت، الطبعة: الأولى 1428هـ. سلسلة الأحاديث الصحيحة وشيء من فقهها وفوائدها، محمد ناصر الدين الألباني، مكتبة المعارف للنشر والتوزيع، الرياض، الطبعة: الأولى لمكتبة المعارف، 1422هــ. الشرح الممتع على زاد المستقنع، محمد بن صالح العثيمين، دار ابن الجوزي، الطبعة: الأولى 1422، 1428هـ. شرح رياض الصالحين، محمد بن صالح العثيمين، دار الوطن، الرياض، الطبعة: 1426هـ. كنوز رياض الصالحين، مجموعة من الباحثين برئاسة حمد بن ناصر العمار، كنوز إشبيليا، الرياض، الطبعة: الأولى 1430هـ. المجتبى من السنن (السنن الصغرى)، أحمد بن شعيب النسائي، تحقيق: عبد الفتاح أبو غدة، مكتب المطبوعات الإسلامية، حلب، الطبعة: الثانية 1406هـ. مسند الإمام أحمد بن حنبل، أحمد بن حنبل أبو عبدالله الشيباني، تحقيق: شعيب الأرنؤوط و عادل مرشد، وآخرون، تحت إشراف: عبد الله بن عبد المحسن التركي، مؤسسة الرسالة، الطبعة: الأولى 1421هـ. نزهة المتقين شرح رياض الصالحين، مجموعة من الباحثين، مؤسسة الرسالة، بيروت، الطبعة: الرابعة عشر 1407هـ.