از معاذة روایت است که می گوید: از عایشه رضی الله عنها سوال نموده و گفتم: چرا زن حائض قضایی روزه را به جا می آورد ولی قضایی نماز را نمی خواند؟ عايشه رضی الله عنها گفت: آيا تو از جماعت خوارج هستی؟! گفتم: من از خوارج نيستم اما این سوال برای من مطرح است. عايشه رضی الله عنها گفت: ما دچار قاعدگی می شديم و به ما دستور داده می شد قضایی روزه را به جا بياوريم ولی به قضا کردن نمازها امر نمی شدیم.
متفق علیهدرجهصحیح است
شرح
معاذه از عایشه رضی الله عنها در مورد علتی می پرسد که بر اساس آن شارع دستور داده زنی که به سبب عادت ماهیانه نتوانسته روزه بگیرد، پس از پاک شدن باید قضای روزه هایی را که نگرفته به جا آورد اما نباید قضایی نمازهایی را که در این مدت نخوانده، بجا بیاورد. با اینکه هم روزه فرض است و هم نماز؛ بلکه نماز از اهمیت بیشتری نسبت به روزه برخوردار است.
تفاوت قائل نشدن میان این دو در این زمینه، مذهب خوارج است؛ مذهبی که مبنای آن شدت و سختی است. این بود که عایشه رضی الله عنها به وی گفت: آیا تو از خوارج هستی و اعتقاد و باور آنان را داری و همچون آنها سخت می گیری؟ معاذه گفت: از خوارج نیستم بلکه به دنبال پاسخ این سوال هستم؛ لذا عایشه رضی الله عنها در پاسخ می گوید: ما در زمان رسول الله صلی الله علیه وسلم دچار عادت ماهیانه می شدیم و در این مدت نماز نمی خواندیم و روزه نمی گرفتیم و رسول الله صلی الله علیه وسلم فقط ما را به قضا کردن روزه ها امر نمود و به قضا کردن نمازها دستور نداد؛ اگر قضا کردن نمازها واجب می بود، حتما بدان امر می کرد و ساکت نمی ماند؛ گویا عایشه رضی الله عنه در پاسخ می گوید: باید به اوامر شارع اکتفا نمود و حد و حدود آن را رعایت کرد.
مرجع
صحيح البخاري (1/ 71) (321).
صحيح مسلم (1/ 265) (335).
الإلمام بشرح عمدة الأحكام، لإسماعيل الأنصاري (1/ 68).
تيسير العلام شرح عمدة الأحكام، لعبد الله البسام (ص81).
عن عائشة رضي الله عنها أن رسول الله صلى الله عليه وسلم قال: «من مات وعليه صِيَامٌ صَامَ عنه وَلِيُّهُ».
از عایشه رضی الله عنها روایت است که رسول الله صلی الله علیه وسلم فرمودند: «مَنْ مَاتَ وَعَلَيْهِ صِيَامٌ صَامَ عَنْهُ وَلِيُّهُ»: «هركس بميرد و روزه ای بر عهده اش باقیمانده باشد، ولی اش به نیابت از او روزه بگيرد».
متفق علیهدرجهصحیح است
شرح
عایشه رضی الله عنها خبر می دهد که رسول الله صلی الله علیه وسلم ولی و سرپرست کسی که فوت نموده و روزه ی فرضی از بابت نذر یا کفاره یا قضای رمضان بر عهده اش بوده، دستور می دهد به نیابت از وی روزه بگیرد؛ چون دِینی بر گردن او می باشد و نزدیک ترین فرد به میت، سزاوارترین افراد به نیابت از وی در قضا آوردن روزه هایش می باشد؛ و این کار وی نیکی و صله ی رحم در حق میت است؛ اما این امر رسول الله صلی الله علیه وسلم استحبابی بوده و امری واجب نمی باشد.
مرجع
عمدة الأحكام، تأليف: عبد الغني بن عبد الواحد المقدسي، تحقيق: محمود الأرناؤوط، دار الثقافة العربية ومؤسسة قرطبة، الطبعة الثانية، 1408هـ.
تيسير العلام، تأليف: عبد الله بن عبد الرحمن البسام، تحقيق محمد صبحي بن حسن حلاق، مكتبة الصحابة ومكتبة التابعين، الطبعة العاشرة، 1426 هـ.
تأسيس الأحكام شرح عمدة الأحكام، تأليف: أحمد بن يحي النجمي: نسخة إلكترونية لا يوجد بها بيانات نشر.
تنبيه الأفهام شرح عمدة الإحكام، تأليف: محمد بن صالح العثيمين، مكتبة الصحابة ومكتبة التابعين، الطبعة الأولى: 1426هـ.
صحيح البخاري، تأليف: محمد بن إسماعيل البخاري، تحقيق: محمد زهير الناصر، الناشر: دار طوق النجاة الطبعة: الأولى 1422هـ.
صحيح مسلم، تأليف: مسلم بن الحجاج النيسابوري، تحقيق: محمد فؤاد عبد الباقي، الناشر: دار إحياء التراث العربي - بيروت.
الموسوعة الفقهية الكويتية، صادر عن: وزارة الأوقاف والشئون الإسلامية - الكويت، الطبعة: (من 1404 - 1427هـ).
إحكام الإحكام شرح عمدة الأحكام، تأليف: ابن دقيق العيد -مطبعة السنة المحمدية- بدون طبعة وبدون تاريخ.
عن عبد الله بن عباس رضي الله عنهما قال: «جاء رجل إلى النبي صلى الله عليه وسلم فقال: يا رسول الله، إن أمي ماتت وعليها صوم شهر. أَفَأَقْضِيهِ عنها؟ فقال: لو كان على أمك دَيْنٌ أَكُنْتَ قَاضِيَهُ عنها؟ قال: نعم. قال: فَدَيْنُ اللهِ أَحَقُّ أن يُقْضَى ».
وفي رواية: «جاءت امرأة إلى رسول الله صلى الله عليه وسلم فقالت: يا رسول الله، إن أمي ماتت وعليها صوم نذر. أفأصوم عنها؟ فقال: أرأيت لو كان على أمك دَيْنٌ فَقَضَيْتِيهِ ، أكان ذلك يُؤَدِّي عنها؟ فقالت: نعم. قال: فَصُومِي عن أمك».
از ابن عباس رضی الله عنهما روايت است كه: مردی نزد رسول الله صلى الله عليه وسلم آمد و گفت: ای رسول خدا، مادرم درحالی فوت نمود که روزه ی يك ماه را بر عهده داشت. آيا می توانم به نيابت از او روزه بگيرم؟ رسول الله صلى الله عليه وسلم فرمود: «لَوْ كَانَ عَلَى أُمِّكَ دَيْنٌ أَكُنْتَ قَاضِيَهُ عَنْهَا»: «اگر مادرت بدهی داشت، آیا بدهی اش را از طرف او پرداخت می کردی؟» وی گفت: بله؛ آنگاه رسول الله صلی الله علیه وسلم فرمود: «فَدَيْنُ اللهِ أَحَقُّ أن يُقْضَى»: «بدهی که به الله دارد، سزاوارتر است كه ادا شود».
و در روایتی آمده است: زنی نزد رسول الله صلی الله علیه وسلم آمد و گفت: ای رسول خدا، مادرم درحالی فوت نمود که روزه ی نذری بر عهده داشت، آیا می توانم از طرف او روزه بگیرم؟ رسول الله صلی الله علیه وسلم فرمود: «أَرَأَيْتِ لَوْ كَانَ عَلَى أُمِّكِ دَيْنٌ فَقَضَيْتِيهِ، أَكَانَ ذَلِكَ يُؤَدِّي عَنْهَا؟»: «اگر مادرت به کسی بدهی داشته باشد و تو از طرف او بدهی اش را پرداخت کنی، آیا از جانب او پرداخت می شود؟» وی گفت: بله؛ آنگاه رسول الله صلی الله علیه وسلم فرمود: «فَصُومِي عَنْ أُمِّكِ»: «پس به نیابت از مادرت روزه بگیر».
متفق علیهدرجهصحیح است
شرح
این حدیث به دو صورت روایت شده است که سیاق آن نشان می دهد دو واقعه بوده است. در روایت اول آمده که مردی نزد رسول الله صلی الله علیه وسلم آمده و از مرگ مادرش به ایشان خبر می دهد و اینکه روزه ی یک ماه بر عهده داشته است و آیا می تواند به نیابت از او روزه بگیرد؟ و در روایت دوم آمده که زنی نزد رسول الله صلی الله علیه وسلم می آید و به ایشان از مرگ مادرش خبر می دهد و اینکه روزه ی نذری داشته و قبل از ادای آن از دنیا رفته است، آیا می تواند به نیابت از او روزه بگیرد؟
رسول الله صلی الله علیه وسلم به هر دوی آنها فتوا می دهد که می توانند به نیابت از مادران شان روزه بگیرند؛ سپس برای آنها مثالی می زند و مساله ی مذکور را توضیح می دهد تا آن را بهتر درک کنند؛ اینکه اگر مادرشان بدهی به کسی داشته باشد و آنها این بدهی را به نیابت از او پرداخت کنند، مادرشان بی حساب می شود یا نه؟ و آنها گفتند: بله؛ بنابراین رسول الله صلی الله علیه وسلم به ایشان خبر می دهد که روزه هم بدهی مادران شان به الله متعال است؛ و چنانکه بدهی انسان به دیگری پرداخت می شود، بدهی او به الله متعال سزاوارتر به پرداخت می باشد.
مرجع
عمدة الأحكام، تأليف: عبد الغني بن عبد الواحد المقدسي، تحقيق: محمود الأرناؤوط، دار الثقافة العربية ومؤسسة قرطبة، الطبعة الثانية، 1408هـ.
تيسير العلام، تأليف: عبد الله بن عبد الرحمن البسام، تحقيق محمد صبحي بن حسن حلاق، مكتبة الصحابة ومكتبة التابعين، الطبعة العاشرة، 1426 هـ.
تنبيه الأفهام شرح عمدة الإحكام، تأليف: محمد بن صالح العثيمين، مكتبة الصحابة ومكتبة التابعين، الطبعة الأولى: 1426هـ.
صحيح البخاري ، تأليف: محمد بن إسماعيل البخاري ، تحقيق: محمد زهير الناصر، الناشر: دار طوق النجاة الطبعة: الأولى، 1422هـ
صحيح مسلم ، تأليف: مسلم بن الحجاج النيسابوري، تحقيق: محمد فؤاد عبد الباقي - الناشر: دار إحياء التراث العربي – بيروت.
هر حدیث، درجه، شرح و فایده در اینجا دقیقاً همان‌گونه که HadeethEnc.com منتشر می‌کند، بر پایهٔ شرایط بازنشر آن، نشان داده شده است. درجه نام کسی را که حکم داده است نمی‌آورد. ترجمه‌ها و شرح‌ها از نویسندگان خودِ آن است و برخی احکامی را بیان می‌کنند؛ بازبینان سبیل آنها را بررسی نکرده‌اند. حدیث عربی، متن اصلی است. منبع: HadeethEnc.com