چون آن [یعنی هلال رمضان] را دیدید روزه شوید و چون آن [یعنی هلال شوال] را دیدید افطار کنید و در صورتی که (به سبب ابر) بر شما پنهان ماند مقدارش را [سی روز] در نظر بگیرید
عَنْ ابْنَ عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا قَالَ: سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ: «إِذَا رَأَيْتُمُوهُ فَصُومُوا، وَإِذَا رَأَيْتُمُوهُ فَأَفْطِرُوا، فَإِنْ غُمَّ عَلَيْكُمْ فَاقْدُرُوا لَهُ».
از ابن عمر رضی الله عنهما روایت است که رسول الله صلی الله علیه وسلم فرمودند: «إِذَا رَأَيْتُمُوهُ فَصُومُوا، وَإِذَا رَأَيْتُمُوهُ فَأَفْطِرُوا، فَإِنْ غُمَّ عَلَيْكُمْ فَاقْدُرُوا لَهُ»: «چون آن [یعنی هلال رمضان] را دیدید روزه شوید و چون آن [یعنی هلال شوال] را دیدید افطار کنید و در صورتی که (به سبب ابر) بر شما پنهان ماند مقدارش را [سی روز] در نظر بگیرید».
بخارى و مسلم در روايت آن اتفاق دارنددرجهصحیح است
شرح
پیامبر صلی الله علیه وسلم علامت وارد شدن و خارج شدن ماه رمضان را بیان نموده و فرمودند: «چون هلال رمضان را دیدید روزه بگیرید، پس اگر ابر یا هر مانعی باعث شد آن را نبینید ماه شعبان را سی روز در نظر بگیرید؛ و چون هلال شوال را دیدید افطار کنید و اگر به سبب ابر یا مانعی دیگر از دیدنش ناتوان شدید، ماه رمضان را سی روز در نظر بگیرید».
فواید
- تکیه بر رؤیت در اثبات آغاز ماه قمری نه بر حساب فلکی.
- ابن منذر در این باره نقل اجماع نموده که اگر آغاز ماه فقط بر اساس حساب باشد نه رؤیت، روزه واجب نخواهد شد.
- وجوب کامل کردن سی روز شعبان، اگر به دلیل مانعی مانند ابر یا غیر آن، دیدن هلال رمضان ممکن نباشد.
- ماه قمری یا بیست و نه روز است و یا سی روز.
- وجوب کامل کردن سی روز رمضان، در صورتی که مانعی مانند ابر یا مانند آن مانعِ دیدن هلال شوال شود.
- هرکس در جایی بود که کسی پی‌گیر و جویای امور مسلمانان در امر روزه نبود یا کسانی بودند که نسبت به این مساله توجهی نداشتند، در این صورت باید خود رعایت نموده و جویای کسی باشد که هلال ماه برای او با دیدن خودش یا رویت کسی که به او اطمینان دارد، ثابت شده باشد؛ و به این ترتیب روزه بگیرد و افطار نماید.
مرجع
صحيح البخاري (3/ 25) (1900). صحيح مسلم (2/ 760) (1080). تيسير العلام، لعبد الله البسام (ص314). تنبيه الأفهام شرح عمدة الأحكام، لابن عثيمين (3/ 414). الإفهام في شرح عمدة الأحكام، لابن باز (ص385). خلاصة الكلام على عمدة الأحكام، لفيصل آل مبارك (ص146). الموسوعة الفقهية الكويتية (23/ 142).