عن أبي سعيد الْخُدْرِي رضي الله عنه قال: قال رسول الله صلى الله عليه وسلم : «ليس فيما دون خمس أَوَاقٍ صدقة، ولا فيما دون خمس ذَوْدٍ صدقة، ولا فيما دُونَ خمسة أَوْسُقٍ صدقة».
از ابوسعید خدری رضی الله عنه روایت است که رسول الله صلی الله علیه وسلم فرمودند: «لَيْسَ فِيمَا دُونَ خَمْسِ أَوَاقٍ صَدَقَةٌ، وَلَيْسَ فِيمَا دُونَ خَمْسِ ذَوْدٍ صَدَقَةٌ، وَلَيْسَ فِيمَا دُونَ خَمْسة أَوْسُقٍ صَدَقَةٌ»: «بر مالی كه كمتر از پنج اوقيه باشد و بر شترانی که تعداد آنها کمتر از پنج نفر باشد و بر مالی که کمتر از پنج وسق باشد، زكاتی نیست».
متفق علیهدرجهصحیح است
شرح
زکات کمک و تسلای خاطری بین ثروتمند و فقیر می باشد؛ به همین دلیل از کسی گرفته نمی شود که مال و اموال اندکی دارد و ثروتمند شمرده نمی شود. شارع کمترین مقداری را که بر آن زکات تعلق می گیرد بیان می کند؛ اما کسی که اموالش کمتر از این مقدار باشد، فقیر محسوب شده و چیزی از وی گرفته نمی شود. به عنوان مثال کسی که نقره دارد، پرداخت زکات آنها بر وی واجب نیست مگر اینکه مقدار آنها به پنج اوقیه برسد؛ و هر اوقیه برابر با چهل درهم می باشد. بنابراین نصاب زکات وی دویست درهم است که از نظر وزنی برابر است با 590 گرم؛ و همچنین کسی که شتر دارد بر او زکات دادن واجب نیست تا اینکه صاحب پنج شتر و بیش از آن باشد؛ و اگر کمتر از این تعداد داشته باشد، پرداخت زکات بر او واجب نیست. و کسی که حبوبات و میوه و محصول دارد، زکات بر او واجب نمی شود مگر اینکه مقدار محصولات وی به پنج اوسق برسد؛ و «الوَسْقُ» برابر است با شصت صاع؛ بنابراین نصاب وی برابر است با سیصد صاع.
مرجع
عمدة الأحكام، تأليف: عبد الغني بن عبد الواحد المقدسي، تحقيق: محمود الأرناؤوط، دار الثقافة العربية ومؤسسة قرطبة، الطبعة الثانية، 1408هـ.
تيسير العلام، تأليف: عبد الله بن عبد الرحمن البسام، تحقيق محمد صبحي بن حسن حلاق، مكتبة الصحابة ومكتبة التابعين، الطبعة العاشرة، 1426هـ.
تأسيس الأحكام شرح عمدة الأحكام، تأليف: أحمد بن يحي النجمي: نسخة إلكترونية لا يوجد بها بيانات نشر.
تنبيه الأفهام شرح عمدة الإحكام، تأليف: محمد بن صالح العثيمين، مكتبة الصحابة ومكتبة التابعين، الطبعة الأولى: 1426هـ.
الإفهام في شرح عمدة الأحكام، للشيخ عبد العزيز بن عبد الله بن باز، تحقيق: سعيد بن علي بن وهف القحطاني، الطبعة الأولى، 1435هـ.
خلاصة الكلام على عمدة الأحكام، تأليف: فيصل بن عبد العزيز آل مبارك، الطبعة الثانية، 1412هـ.
الإلمام بشرح عمدة الأحكام، تأليف: إسماعيل الأنصاري، مطابع دار الفكر، الطبعة الأولى: 1381هـ.
صحيح البخاري، تأليف: محمد بن إسماعيل البخاري، تحقيق: محمد زهير الناصر، الناشر: دار طوق النجاة الطبعة: الأولى، 1422هـ.
صحيح مسلم، تأليف: مسلم بن الحجاج النيسابوري، تحقيق: محمد فؤاد عبد الباقي، الناشر: دار إحياء التراث العربي – بيروت.
از معاذ بن جبل رضی الله عنه روایت است که می گوید: رسول الله صلی الله علیه وسلم مرا به سوی یمن فرستاد و دستور داد از هر سى گاو يك گوساله ی نر يا ماده (كه يكسال تمام كرده باشد) بگيرم و از هر چهل گاو يك مُسنه (گوساله ای كه دو سال تمام كرده باشد) و از هر فرد بالغ (غير مسلمان) يك دينار يا معادل آن از پارچه هاى يمنی (معافری) بگيرم.
به روایت ابن ماجه - به روایت ترمذی - به روایت نسائی - به روایت ابوداوود - به روایت احمددرجهصحیح است
شرح
از معاذ روایت است که می گوید: زمانی که رسول الله صلی الله علیه وسلم او را به عنوان امیر و عامل زکات و به همراه مسئولیت های دیگری به یمن می فرستد، به وی دستور می دهد زکات گاو را به این صورت بگیرد: از هر سی گاو یک گوساله ی نر یا ماده ای که یکسال تمام کرده باشد و از هر چهل گاو، یک گوساله که دو سال تمام کرده باشد؛ و یک دینار طلا از هر فرد بالغ ذمی جزیه بگیرد. اینکه به صورت مطلق این مساله را عنوان می کند گویا این مقدار جزیه برای ذمیِ فقیر و ثروتمند بوده است. ناگفته نماند که این یک دینار سالانه بوده است.
مقدار جزیه به اجتهاد امام بازمی گردد چنانکه بر حسب اختلاف مکانی و زمانی و ثروت و فقر جزیه دهندگان تفاوت می کند. دلیل آن این است که وقتی رسول الله صلی الله علیه وسلم مقدار آن را برای اهل یمن تعیین می کند به معاذ می گوید: «از هر فرد بالغ یک دینار بگیر». اما وقتی عمر رضی الله عنه میزان جزیه ی اهل شام را مشخص می کند، به این مقدار می افزاید.
مرجع
سنن أبي داود (3/ 26) (1576).
سنن الترمذي (2/ 13) (623).
سنن النسائي (5/ 25) (2450 - 2451).
سنن ابن ماجه (3/ 22) (1803).
فتح ذي الجلال والإكرام شرح بلوغ المرام، لابن عثيمين (3/ 35).
توضيح الأحكام من بلوغ المرام، لعبد الله البسام (3/ 297).
سبل السلام، للصنعاني (1/ 517 ).
هر حدیث، درجه، شرح و فایده در اینجا دقیقاً همان‌گونه که HadeethEnc.com منتشر می‌کند، بر پایهٔ شرایط بازنشر آن، نشان داده شده است. درجه نام کسی را که حکم داده است نمی‌آورد. ترجمه‌ها و شرح‌ها از نویسندگان خودِ آن است و برخی احکامی را بیان می‌کنند؛ بازبینان سبیل آنها را بررسی نکرده‌اند. حدیث عربی، متن اصلی است. منبع: HadeethEnc.com