عن صالح بن خَوَّاتِ بْنِ جُبَيْرٍ رضي الله عنه عمّن صلَّى مع رسول الله صلى الله عليه وسلم صلاة ذَاتِ الرِّقَاعِ صلاةَ الخوف: أن طائفة صفَّت معه، وطائفة وِجَاهَ الْعَدُوِّ، فصلَّى بالذين معه ركعة، ثم ثبت قائما، وأتموا لأنفسهم، ثم انصرفوا، فصفُّوا وِجَاهَ الْعَدُوِّ، وجاءت الطائفة الأخرى، فصلَّى بهم الركعة التي بقيت، ثم ثبت جالسا، وأتموا لأنفسهم، ثم سلَّم بهم.
صالح بن خَوَّاتِ بن جُبَيْر رضی الله عنه از کسی که همراه رسول الله صلی الله علیه وسلم در غزوه ی ذات الرقاع نماز خوف خوانده بود روایت می کند که: گروهی همراه رسول الله صلی الله علیه وسلم صف بستند و گروهی در برابر دشمن بودند؛ در این شرایط رسول الله صلی الله علیه وسلم با کسانی که همراه ایشان بودند یک رکعت خواند، سپس ایستاد و آنها نمازشان را کامل کردند و پس از اتمام نماز در برابر دشمن صف کشیدند و گروه دیگر آمدند و رسول الله صلی الله علیه وسلم رکعت دیگر را با آنها خواند، سپس نشست و این دسته دوم نمازشان را کامل کردند و آنگاه رسول الله صلی الله علیه وسلم با آنها سلام داد.
متفق علیهدرجهصحیح است
شرح
رسول الله صلى الله عليه وسلم به همراه اصحابش در غزوه ای می باشد که اکثر آنها پای پیاده حرکت می کنند و از راه رفتن پای لخت رنجیده می شوند؛ بنابراین پارچه به پا می بندند و با دشمن روبرو می شوند اما جنگی رخ نمی دهد؛ هرچند ترس از دشمن کما کان باقی است. چنانکه در این حدیث آمده، دشمن در جهت قبله نبوده، چون منازل آنها در شرق مدینه بوده است؛ بنابراین رسول الله صلی الله علیه وسلم صحابه را به دو دسته تقسیم می کند؛ گروهی برای نماز صف می کشند و گروه دیگر در برابر دشمنی صف آرایی می کنند که پشت سر نمازگزاران قرار گرفته اند. به این ترتیب رسول الله صلی الله علیه وسلم با گروهی که همراه ایشان است، یک رکعت نماز می خواند سپس با آنها برای رکعت دوم برمی خیزد و ثابت می ایستد، اما این عده از صحابه رکعت دوم را ادامه داده و به پایان می رسانند و سپس سلام می دهند و در برابر دشمن قرار می گیرند و گروه دوم جای آنها را گرفته و رسول الله صلی الله علیه وسلم رکعت باقی مانده از نماز را با آنها می خواند؛ آنگاه در حالت تشهد می نشیند و این گروه دوم، رکعت دیگر نمازشان را می خوانند و در پایان با رسول الله صلی الله علیه وسلم سلام می دهند. و به این ترتیب تکبیرة الاحرام به گروه اول و سلام دادن به گروه دوم اختصاص می یابد و به دشمن فرصتی برای استفاده علیه مسلمانان داده نمی شود؛ و در بین صحابه، تعادل در کسب فضیلت نماز خواندن به همراه امام حاصل می گردد.
مرجع
تيسير العلام، للبسام، الناشر: مكتبة الصحابة، الإمارات - مكتبة التابعين، القاهرة، الطبعة العاشرة، 1426هـ - 2006 م.
تنبيه الأفهام، للعثيمين، طبعة مكتبة الصحابة، الامارات، مكتبة التابعين، القاهرة، الطبعة الأولى 1426هـ.
صحيح البخاري، لأبي عبد الله الجعفي البخاري، تحقيق محمد زهير بن ناصر الناصر، الناشر: دار طوق النجاة، الطبعة: الأولى 1422هـ.
صحيح مسلم، المحقق: محمد فؤاد عبد الباقي، الناشر: دار إحياء التراث العربي – بيروت.
تأسيس الأحكام، لأحمد بن يحيى النجمي، دار المنهاج، القاهرة، مصر، الطبعة الأولى.
عمدة الأحكام من كلام خير الأنام صلى الله عليه وسلم، لعبد الغني المقدسي، دراسة وتحقيق: محمود الأرناؤوط، مراجعة وتقديم: عبد القادر الأرناؤوط، ط2، دار الثقافة العربية، دمشق، بيروت، مؤسسة قرطبة، 1408 هـ.
عن جابر بن عبد الله الأنصاري رضي الله عنهما قال: «شَهِدْتُ مع رسول الله صلى الله عليه وسلم صلاة الخوف فَصَفَفْنَا صَفَّيْنِ خلف رسول الله صلى الله عليه وسلم والعدو بيننا وبين القبلة، وكَبَّرَ النبي صلى الله عليه وسلم وكَبَّرنا جميعا، ثم ركع ورَكَعْنا جميعا، ثم رفع رأسه من الركوع ورفعنا جميعا، ثم انحدر بالسجود والصف الذي يليه، وقام الصَّفُّ الْمُؤَخَّرُ في نَحْرِ الْعَدُوِّ، فلما قضى النبي صلى الله عليه وسلم السجود، وقام الصفّ الذي يليه انْحَدَرَ الصَّفُّ الْمُؤَخَّرُ بالسجود، وقاموا، تَقَدَّمَ الصَّفُّ الْمُؤَخَّرُ، وَتَأَخَّرَ الصَّفُّ الْمُقَدَّمُ، ثم ركع النبي صلى الله عليه وسلم وركعنا جميعا، ثم رفع رأسه من الركوع ورفعنا جميعا، ثم انحدر بالسجود، والصفّ الذي يليه -الذي كان مُؤَخَّرا في الركعة الأولى- فقام الصَّفُّ الْمُؤَخَّرُ فِي نَحْرِ الْعَدُوِّ، فلما قضى النبي صلى الله عليه وسلم السجود والصف الذي يليه: انْحَدَرَ الصَّفُّ الْمُؤَخَّرُ بالسجود، فسجدوا ثم سلَّم صلى الله عليه وسلم وسَلَّمْنا جميعا، قال جابر: كما يصنع حَرَسُكُمْ هؤلاء بأُمرائهم».
وذكر البخاري طرفا منه: «وأنه صلى صلاة الخوف مع النبي صلى الله عليه وسلم في الغزوة السابعة، غزوة ذات الرِّقَاعِ».
از جابر بن عبدالله انصاری رضی الله عنهما روایت است که می گوید: همراه رسول الله صلى الله عليه وسلم در خواندن نماز خوف حاضر بودم؛ در دو صف پشت سر رسول الله صلى الله عليه وسلم ايستاديم درحالی که دشمن بين ما و قبله بود؛ آنگاه رسول الله صلى الله عليه وسلم تکبير گفت و همه ی ما تکبير گفتيم؛ سپس رکوع نمود و همه ی ما رکوع کردیم؛ آنگاه سر را از رکوع بالا آورد و همه ی ما سر از رکوع بلند کردیم؛ سپس ايشان به همراه صف اول به سجده رفت و صف دوم در مقابل دشمن ايستاد، وقتی رسول الله صلى الله عليه وسلم سجده را تمام نمود و صف اول بلند شد، صف دوم به سجده رفت و سپس بلند شد؛ آنگاه صف اول جای خود را با صف دوم عوض کرد؛ سپس رسول الله صلى الله عليه وسلم به رکوع رفت و همه ی ما به رکوع رفتيم؛ آنگاه سر از رکوع بلند کرد و همه ی ما از رکوع برخاستیم؛ سپس با صف اول - که در رکعت اول، صف دوم بود - به سجده رفت و صف دوم مقابل دشمن قرار گرفت؛ وقتی رسول الله صلى الله عليه وسلم و صف اول سجده را به پايان بردند، صف دوم به سجده رفت؛ سپس رسول الله صلى الله عليه وسلم سلام داد و همه ی ما با هم سلام داديم.
جابر رضى الله عنه می گويد: همانگونه که نگهبانان شما با امرای شان انجام می دهند.
و امام بخاری مقداری از آن را روايت کرده است: «اينکه جابر رضى الله عنه با رسول الله صلى الله عليه وسلم در غزوه ی هفتم که غزوه ی ذات الرقاع نام دارد، نماز خوف خوانده است».
متفق علیهدرجهصحیح است
شرح
این حدیث بیانگر یکی از روش های خواندن نماز خوف می باشد و این روش زمانی است که دشمن در جهت قبله باشد؛ در این حالت، رسول الله صلی الله علیه وسلم سپاه مسلمانان را به دو گروه تقسیم می کند؛ گروهی که در صف اول قرار دارند و گروهی که در صف دوم قرار می گیرند؛ سپس با آنها نماز می خواند و همه با هم تکبیر می گویند و همگی با هم قرائت نموده و رکوع می کنند و سر از رکوع بر می دارند، سپس رسول الله صلی الله علیه وسلم به همراه صف اول به سجده می رود و زمانی که برای رکعت دوم بر می خیزد، صف دوم به سجده می رود که هنگام سجده کردن صف اول، نگهبانی داده است؛ و چون بر می خیزند، جای شان را با صف اول عوض می کنند تا عدالت در بین آنها رعایت شود و کسانی که در صف اول هستند، تا پایان نمازشان در صف اول نباشند؛ و در رکعت دوم همچون رکعت اول عمل می شود و در پایان همگی با هم تشهد می خوانند و سلام می دهند.
این کیفیت مفصل از نماز خوف در این حدیث، مناسب با وضعیتی بوده که رسول الله صلی الله علیه وسلم و اصحابش در آن زمان داشته اند؛ چون دشمن در جهت قبله بوده و صحابه در حال قیام و رکوع دشمن را می دیدند و از عدم وجود کمینی در پشت سر خود مطمئن بودند.
مرجع
تيسير العلام للبسام الناشر: مكتبة الصحابة، الأمارات - مكتبة التابعين، القاهرة الطبعة- العاشرة، 1426 هـ - 2006 م .
تنبيه الأفهام للعثيمين -طبعة مكتبة الصحابة الامارات - مكتبة التابعين- القاهرة- الطبعة الأولى 1426.
صحيح البخاري -أبو عبد الله محمد بن إسماعيل بن إبراهيم بن المغيرة الجعفي البخاري
تحقيق محمد زهير بن ناصر الناصر -الناشر : دار طوق النجاة -الطبعة : الأولى 1422هـ.
صحيح مسلم المحقق: محمد فؤاد عبد الباقي - الناشر: دار إحياء التراث العربي – بيروت.
تأسيس الأحكام -أحمد بن يحيى النجمي- دار المنهاج- القاهرة- مصر -الطبعة الأولى.
الموسوعة الفقهية الكويتية-وزارة الأوقاف والشئون الإسلامية – الكويت-الطبعة: (من 1404 -1427 هـ)
الأجزاء 1 - 23: الطبعة الثانية، دار السلاسل – الكويت-
الأجزاء 24 - 38: الطبعة الأولى، مطابع دار الصفوة - مصر
الأجزاء 39 - 45: الطبعة الثانية، طبع الوزارة.
عن عبد الله بن عمر بن الخطاب رضي الله عنهما قال: « صَلَّى بنا رسولُ الله صلى الله عليه وسلم صلاة الخوف في بعض أيامه، فقامت طائفة معه، وطائفة بِإِزَاءِ العدو، فصلَّى بالذين معه ركعة، ثم ذهبوا، وجاء الآخرون، فصَلَّى بهم ركعة، وقَضَتِ الطائفتان ركعة ركعة».
از عبدالله بن عمر بن خطاب رضی الله عنهما روایت است که می گوید: رسول الله صلی الله علیه وسلم در یکی از روزها به همراه ما نماز خوف خواند؛ به این ترتیب که عده ای همراه او به نماز ایستادند و عده ای در برابر دشمن قرار گرفتند؛ پس با کسانی که همراه ایشان بودند، یک رکعت نماز خواند، سپس آنها جای خود را به عده ی دیگر دادند و رسول الله صلی الله علیه وسلم رکعت دیگر را با آنها خواند؛ و هریک از این دو گروه رکعت باقی مانده را خواندند.
متفق علیهدرجهصحیح است
شرح
رسول الله صلی الله علیه وسلم به همراه اصحابش در یکی از جنگ ها با مشرکان، نماز خوف می خواند؛ و این زمانی است که مسلمانان با دشمن کافرشان روبرو شده و ترس آن می رود که به هنگام نماز، به مسلمانان یورش آورده و شبیخون بزنند. در این جنگ، دشمن در مسیر قبله نبود. به همین دلیل رسول الله صلی الله علیه وسلم صحابه را به دو گروه تقسیم می کند؛ گروهی که همراه ایشان به نماز می ایستند و گروهی که در برابر دشمن صف آرایی می کنند و از نمازگزاران حفاظت می کنند. بنابراین با گروهی که همراه ایشان است یک رکعت می خواند و این گروه جای خود را به گروه دیگر می دهند و خود در برابر دشمن می ایستند؛ و گروهی که نماز نخوانده، یک رکعت با رسول الله صلی الله علیه وسلم می خواند، آنگاه رسول الله صلی الله علیه وسلم سلام می دهد؛ در ادامه گروهی که به تازگی با ایشان همراه شده بودند، رکعت دوم نمازشان را می خوانند و پس از آن جای خود را به گروه اول می دهند و گروه اول یک رکعت باقی مانده از نمازشان را می خوانند. و این یکی از روش های خواندن نماز خوف می باشد. و مقصود از این نماز همان است که ابن عباس رضی الله عنهما در روایت بخاری می گوید: «مردم همگی در نماز بودند، اما برخی از برخی حفاظت و نگهبانی می کردند».
مرجع
تيسير العلام للبسام، الناشر: مكتبة الصحابة، الأمارات - مكتبة التابعين، القاهرة الطبعة- العاشرة، 1426هـ - 2006 م.
تنبيه الأفهام، للعثيمين، طبعة مكتبة الصحابة الامارات، مكتبة التابعين، القاهرة، الطبعة الأولى 1426هـ.
صحيح البخاري، لأبي عبد الله محمد بن إسماعيل البخاري، تحقيق محمد زهير بن ناصر الناصر، الناشر: دار طوق النجاة، الطبعة الأولى 1422هـ.
صحيح مسلم، المحقق: محمد فؤاد عبد الباقي، الناشر: دار إحياء التراث العربي – بيروت.
تأسيس الأحكام، لأحمد بن يحيى النجمي، دار المنهاج، القاهرة، مصر، الطبعة الأولى.
هر حدیث، درجه، شرح و فایده در اینجا دقیقاً همانگونه که HadeethEnc.com منتشر می‌کند، بر پایهٔ شرایط بازنشر آن، نشان داده شده است. درجه نام کسی را که حکم داده است نمی‌آورد. ترجمه‌ها و شرح‌ها از نویسندگان خودِ آن است و برخی احکامی را بیان می‌کنند؛ بازبینان سبیل آنها را بررسی نکرده‌اند. حدیث عربی، متن اصلی است. منبع: HadeethEnc.com