از عُبادة بن صامِت ـ رضی الله عنه ـ روایت است که رسول الله ـ صلی الله علیه وسلم ـ فرمود: «لَا صَلَاةَ لِمَنْ لَمْ يَقْرَأْ بِفَاتِحَةِ الكِتَابِ»: «برای کسی که فاتحة الکتاب را نخواند، نمازی نیست».
بخارى و مسلم در روايت آن اتفاق دارنددرجهصحیح است
شرح
پیامبر ـ صلی الله علیه وسلم ـ بیان می‌کند که نماز درست نیست مگر با خواندن سورهٔ فاتحه؛ زیرا خواندن فاتحه در هر رکعت، یکی از ارکان نماز است.
فواید
در صورت توانایی خواندن سورهٔ فاتحه، سورهٔ دیگری نمی‌تواند جایگزین آن شود.
رکعتی که در آن سورهٔ فاتحه به عمد یا از روی جهل یا فراموشی خوانده نشود باطل است؛ زیرا فاتحه رکن است و رکن به هیچ عنوان ساقط نمی‌شود.
سورهٔ فاتحه در صورتی از ماموم ساقط می‌شود که در رکوع به امام برسد.
مرجع
صحيح البخاري (1/ 151) (756).
صحيح مسلم (1/ 295) (394).
تيسير العلام، للبسام (ص171).
تنبيه الأفهام، لابن عثيمين (217).
عن عبادة بن الصامت رضي الله عنه قال: كُنَّا خَلْفَ رسول الله صلى الله عليه وسلم في صلاة الفجر فَقَرأ رسول الله صلى الله عليه وسلم ، فَثَقُلَتْ عليه القراءة، فلمَّا فَرَغَ قال: «لعلَّكم تَقْرَءُون خلف إِمَامِكُم» قلنا: نعم هذا يا رسول الله، قال: «لا تفعلوا إلا بفاتحة الكتاب فإنه لا صلاة لِمَنْ لم يَقْرَأ بها».
از عبادة بن صامت رضی الله عنه روایت است که می گوید: ما نماز صبح را پشت سر رسول الله صلی الله علیه وسلم و به امامت ايشان می خوانديم. رسول الله صلی الله علیه وسلم شروع به قرائت کرد ولی پس از لحظه ای، قرائت بر ايشان دشوار و سنگين و مشتبه شد، بنابراین چون از نماز فارغ شد، فرمود: «لعلَّكم تَقْرَءُون خلف إِمَامِكُم»: «شما پشت سر امامتان قرائت می خوانيد؟» گفتیم: بله یا رسول الله. رسول الله صلی الله علیه وسلم فرمود: «لا تَفعَلوا إلاَّ بفاتحةِ الكتابِ؛ فَإنَّه لا صَلاةَ لمنْ لم يَقرأْ بها»: «جز سوره ی فاتحه، چيزی نخوانيد، زيرا نماز کسی که در آن سوره ی فاتحه را نخواند، صحيح نيست».
به روایت ترمذی - به روایت ابوداوود - به روایت احمددرجهحسن است
شرح
از عبادة بن صامت رضی الله عنه روایت است که می گوید: «ما نماز صبح را پشت سر رسول الله صلی الله علیه وسلم و به امامت ايشان می خوانديم. رسول الله صلی الله علیه وسلم شروع به قرائت کرد ولی پس از لحظه ای، قرائت بر ايشان سنگين شد». یعنی: قرائت بر ایشان سخت و دشوار شد. بنابراین چون نماز را به پایان برد فرمود: «شما پشت سر امامتان قرائت می خوانيد؟» و صحابه رضی الله عنهم پاسخ دادند: بله یا رسول الله. گویا قرائت بر رسول الله دشوار شد، اما چون دلیلش را نمی دانست، از آنان سؤال کرد؛ چنانکه این سخن شان در روایتی دیگر بر آن دلالت دارد: «مَا لِي أُنَازَعُ القُرْآنَ؟»: «چرا قرآن بر من مشتبه شد؟». و ممکن است دلیل سنگینی، نقص ناشی از عدم اکتفای آنها به قرائت ایشان باشد. و چه بسا فرد کامل بخاطر نقص کسانی که پشت سرش قرار دارند، متأثر شود.
سنت این است که ماموم بطور سری فاتحه را بخواند، چنانکه فقط خودش بشنود. خواندن سوره فاتحه در نماز، هم برای کسی که به تنهایی نماز می خواند، هم برای امام و هم ماموم، چه در نمازهای سری و چه جهری واجب است، زیرا دلایلی که مؤید این مطلب می باشند، صحیح هستند.
سپس رسول الله صلی الله علیه وسلم ایشان را به لزوم خواندن سوره فاتحه (پشت سر امام) ارشاد نموده و می فرماید: «لا تَفعَلوا إلاَّ بفاتحةِ الكتابِ»: «فقط سوره فاتحه را بخوانید»؛ و این می تواند نهی از جهر باشد، یا نهی از خواندن سوره دیگری غیر از فاتحه؛ و این از آن جهت است که امام و نمازگزاران مشوش نشوند.
مرجع
مسند أحمد بن حنبل، لأبي عبد الله أحمد بن محمد بن حنبل، تحقيق أبو المعاطي النوري، عالم الكتب.
السنن، لأبي داود سليمان بن الأشعث أبو داود السجستاني الأزدي، دار الفكر، تحقيق: محمد محيي الدين عبد الحميد.
مشكاة المصابيح للتبريزي، تحقيق: محمد ناصر الدين الألباني، ط3، المكتب الإسلامي، بيروت، 1985م.
توضيح الأحكام من بلوغ المرام، للحافظ أحمد بن علي بن حجر العسقلاني، عبدالله بن عبد الرحمن البسام، مكتبة الأسدي، مكة، ط الخامسة، 1423هـ.
منحة العلام في شرح بلوغ المرام، تأليف: عبد الله بن صالح الفوزان، ط 1، 1427هـ، دار ابن الجوزي، الرياض.
عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رضي الله عنه قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «أَسْوَأُ النَّاسِ سَرَقَةً الَّذِي يَسْرِقُ صَلَاتَهُ» قَالَ: وَكَيْفَ يَسْرِقُ صَلَاتَهُ؟ قال: «لَا يُتِمُّ رُكُوعَهَا، وَلَا سُجُودَهَا».
از ابوهریره ـ رضی الله عنه ـ روایت است که گفت: رسول الله ـ صلی الله علیه وسلم ـ فرمود: «أَسْوَأُ النَّاسِ سَرَقَةً الَّذِي يَسْرِقُ صَلَاتَهُ»: «بدترین دزد از میان مردم، دزدی است که نمازش را می‌دزدد». گفتند: چگونه نمازش را می‌دزدد؟ فرمود: «لَا يُتِمُّ رُكُوعَهَا، وَلَا سُجُودَهَا»: «رکوع و سجودش را کامل نمی‌کند».
به روایت ابن‌حباندرجهصحیح است
شرح
پیامبر ـ صلی الله علیه وسلم ـ بیان می‌دارد که زشت‌ترین دزدی را از میان مردم کسی دارد که از نمازش می‌دزدد؛ زیرا اگر مال دیگری را بردارد، چه بسا در دنیا از آن سود ببرد، برخلاف این سارق که حق خودش از اجر و ثواب را می‌دزدد. گفتند: یا رسول الله، چگونه از نمازش می‌دزدد؟ فرمود: رکوع و سجودش را کامل انجام نمی‌دهد؛ یعنی در رکوع و سجده‌اش عجله می‌کند و آن را به شکل کامل انجام نمی‌دهد.
فواید
اهمیت نیکو انجام دادن نماز و انجام ارکان آن با آرامش و خشوع.
استفاده از وصف سارق برای کسی که رکوع و سجده‌اش را کامل انجام نمی‌دهد تا از این کار دری کند و هشداری باشد برای تحریم آن.
وجوب کامل انجام دادن رکوع و سجود و رعایت اعتدال در آنها.
مرجع
صحيح ابن حبان (5/ 209) (1888)، الشّافي في شرح مسند الشّافعي (1/613)، الكاشف عن حقائق السنن (3/1020)، التنوير (2/373)، نيل الأوطار (2/ 311).
هر حدیث، درجه، شرح و فایده در اینجا دقیقاً همان‌گونه که HadeethEnc.com منتشر می‌کند، بر پایهٔ شرایط بازنشر آن، نشان داده شده است. درجه نام کسی را که حکم داده است نمی‌آورد. ترجمه‌ها و شرح‌ها از نویسندگان خودِ آن است و برخی احکامی را بیان می‌کنند؛ بازبینان سبیل آنها را بررسی نکرده‌اند. حدیث عربی، متن اصلی است. منبع: HadeethEnc.com