فضیلت عنايت به قرآن

در اینجا رسول الله صلى الله عليه وسلم اشاره می کند حسادت انواع مختلفی دارد؛ نوعی از آن در شریعت مذموم و حرام می باشد که عبارت است از اینکه: کسی آروزی از بین رفتن نعمت برادرش را داشته باشد. و نوعی از حسادت مباح است؛ و آن اینکه: انسان دیگری را برخوردار از نعمتی دینوی ببیند و مثل آن را برای خود بخواهد. اما حسادتی که در شریعت محمود و پسندیده می باشد، این است که دیگری را برخوردار از نعمتی دینی ببیند و آن را برای خود نیز بخواهد که آنچه در این حدیث آمده به همین معناست. یعنی حسادت انواعی داشته و هر نوع حکم مخصوص به خود را دارد اما به طور کلی تنها در دو مورد حسادت محمود و مستحب و شرعی می باشد؛ یکی از آنها حسادت به فرد ثروتمندِ با تقوایی است که الله متعال مال حلالی به وی بخشیده و آن را در راه الله انفاق می کند. اگر کسی آرزو کند مثل او باشد و در برابر نعمتی که به وی داده شده غبطه بخورد، جایز و رواست؛ و دیگری فرد عالمی است که الله متعال به وی علمی سودمند عطا نموده و بدان عمل می کند و آن را به دیگران می آموزد و بر مبنای آن بین مردم قضاوت نموده و حکم می کند؛ اگر کسی آرزو کند مثل او باشد، جایز و رواست.

كنوز رياض الصالحين، تأليف: حمد بن ناصر بن العمار ، الناشر: دار كنوز أشبيليا، الطبعة الأولى: 1430 هـ بهجة الناظرين، تأليف: سليم بن عيد الهلالي، نسخة الكترونية، لا يوجد بها بيانات نشر. نزهة المتقين، تأليف: جمعٌ من المشايخ، الناشر: مؤسسة الرسالة، الطبعة الأولى: 1397 هـ، الطبعة الرابعة عشر 1407 هـ رياض الصالحين، تأليف : محيي الدين يحيى بن شرف النووي ، تحقيق: د. ماهر بن ياسين الفحل ، الطبعة: الأولى، 1428 هـ صحيح مسلم، تأليف: مسلم بن الحجاج النيسابوري، تحقيق: محمد فؤاد عبد الباقي الناشر: دار إحياء التراث العربي – بيروت صحيح البخاري، نشر: دار طوق النجاة (مصورة عن السلطانية بإضافة ترقيم محمد فؤاد عبد الباقي)، الطبعة: الأولى، 1422ه شرح رياض الصالحين، تأليف: محمد بن صالح العثيمين، الناشر: دار الوطن للنشر، الطبعة: 1426 هـ منار القاري، تأليف: حمزة محمد قاسم، الناشر: مكتبة دار البيان ، عام النشر: 1410 هـ.

رسول الله صلی الله علیه وسلم امتش را به خواندن قرآن تشویق می کند؛ چون در روز قیامت الله متعال ثواب و پاداش آن را به صورت موجودی درآورده که می آید و برای خواننده اش و کسانی که برای قرآن وقت گذاشتند و امر و نهی آن را در گفتار و کردار خود لحاظ کردند، شفاعت می کند.

1-بهجة الناظرين شرح رياض الصالحين؛ تأليف سليم الهلالي، دار ابن الجوزي. 2-دليل الفالحين لطرق رياض الصالحين؛ لمحمد بن علان الشافعي، دار الكتاب العربي-بيروت. 3-رياض الصالحين من كلام سيد المرسلين؛ للإمام أبي زكريا النووي، تحقيق د. ماهر الفحل، دار ابن كثير-دمشق، الطبعة الأولى، 1428هـ. 4-شرح رياض الصالحين؛ للشيخ محمد بن صالح العثيمين، مدار الوطن، الرياض، 1426هـ. 5-صحيح مسلم؛ للإمام مسلم بن الحجاج، حققه ورقمه محمد فؤاد عبدالباقي، دار عالم الكتب-الرياض، الطبعة الأولى، 1417هـ. 6-نزهة المتقين شرح رياض الصالحين؛ تأليف د. مصطفى الخِن وغيره، مؤسسة الرسالة-بيروت، الطبعة الرابعة عشر، 1407هـ.

پیامبر ـ صلی الله علیه وسلم ـ به مواظبت از قرآن و محافظت و مداومت بر تلاوت آن امر کرده تا کسی که آن را در سینه خود حفظ کرده است، فراموش نکند؛ و ایشان با سوگند بر این مهم تاکید کرده که رفتن و فراموش شدن قرآن از سینه‌ها سریع‌تر از فرار شترانی است که پاهای‌شان بسته شده است، چنانکه اگر انسان بر آن مراقبت نماید آن را نگه می‌دارد و اگر رهایش سازد، از دست می‌رود.

1. اگر حافظ قرآن به طور مرتب و پیوسته بر تلاوت آن مواظبت کند، قرآن در دلش محفوظ می‌ماند و گرنه از یاد و خاطرش می‌رود.
2. از فواید تلاوت مستمر قرآن: اجر و ثواب و بالا رفتن درجات در روز قیامت است.

صحيح مسلم (1/ 545) (791). بهجة الناظرين شرح رياض الصالحين، تأليف سليم الهلالي (2/ 231). رياض الصالحين من كلام سيد المرسلين (ص299) (1002). شرح رياض الصالحين، للشيخ محمد بن صالح العثيمين (4/ 657). كنوز رياض الصالحين، لمجموعة من الباحثين (13/ 5).

پیامبر ـ صلی الله علیه وسلم ـ خبر می‌دهد که بهترین مسلمانان و بلندمرتبه‌ترین آنان نزد الله کسی است که تلاوت و حفظ و ترتیل و فهم و تفسیر قرآن را فرا گیرد و همراه با عمل به آن، آنچه از علوم قرآن می‌داند به دیگران نیز بیاموزد.

1. بیان شرف قرآن و اینکه بهترین کلام است، زیرا کلام الله است.
2. بهترین دانش آموختگان کسی است که به دیگران نیز یاد می‌دهد و صرفا به آموختن خود بسنده نمی‌کند.
3. آموختن قرآن و آموزش آن، شامل تلاوت و معانی و احکام آن می‌شود.

صحيح البخاري (6/ 192) (5027). فتح الباري شرح صحيح البخاري، لابن حجر العسقلاني (1/ 374). بهجة الناظرين شرح رياض الصالحين، لسليم الهلالي (2/ 226). نزهة المتقين شرح رياض الصالحين، لمصطفى الخن وغيره (1/ 740). شرح رياض الصالحين، لابن عثيمين (4/ 638).

از ابوموسی اشعری رضی الله عنه روایت است که وقتی رسول الله صلى الله عليه وسلم قرائت زیبای وی را شنیده، به او فرموده است: «به تو صدای خوبی مانند صدای خوشِ آل داوود داده شده است». و منظور از آل داود در اینجا خود داود علیه السلام می باشد که از صدای زیبا و بلندی برخوردار بود. تا جایی که الله متعال می فرماید: «يَا جِبَالُ أَوِّبِي مَعَهُ وَالطَّيْرَ وَأَلَنَّا لَهُ الْحَدِيدَ» [سبا: 10] «ای کوهساران و ای پرندگان، [در ستایش و نیایش] با او هم آواز شوید و آهن را برایش نرم کردیم [تا هر چه می خواهد بسازد]». گاهی آل فلان بر خود شخص اطلاق می شود چون به هیچیک از آنها صدای زیبایی چون صدای داود داده نشده است.

1/ بهجة الناظرين شرح رياض الصالحين؛ تأليف سليم الهلالي، دار ابن الجوزي. 2/ تطريز رياض الصالحين؛ تأليف فيصل آل مبارك، تحقيق د. عبدالعزيز آل حمد، دار العاصمة-الرياض، الطبعة الأولى، 1423هـ. 3/ دليل الفالحين لطرق رياض الصالحين؛ لمحمد بن علان الشافعي، دار الكتاب العربي-بيروت. 4/ رياض الصالحين من كلام سيد المرسلين؛ للإمام أبي زكريا النووي، تحقيق د. ماهر الفحل، دار ابن كثير-دمشق، الطبعة الأولى، 1428هـ. 5/ شرح رياض الصالحين؛ للشيخ محمد بن صالح العثيمين، مدار الوطن، الرياض، 1426هـ. 6/ شرح صحيح مسلم؛ للإمام محي الدين النووي، دار الريان للتراث-القاهرة، الطبعة الأولى، 1407هـ. 7/ صحيح البخاري؛ عناية محمد زهير الناصر، دار طوق النجاة، الطبعة الأولى، 1422هـ. 8/ صحيح مسلم؛ حققه ورقمه محمد فؤاد عبدالباقي، دار عالم الكتب-الرياض، الطبعة الأولى، 1417هـ. 9/ كنوز رياض الصالحين؛ فريق علمي برئاسة أ.د. حمد العمار، دار كنوز إشبيليا-الرياض، الطبعة الأولى، 1430هـ. 10/ نزهة المتقين شرح رياض الصالحين؛ تأليف د. مصطفى الخِن وغيره، مؤسسة الرسالة-بيروت، الطبعة الرابعة عشر، 1407هـ.

پیامبر ـ صلی الله علیه وسلم ـ به بیان انواع مردم در قرائت قرآن و بهره‌مندی از آن پرداخته‌ است: نوع اول: مؤمنی است که قرآن می‌خواند و از آن بهره می‌برد؛ او مانند ترنج است که طعم و بویش خوب و رنگ زیبایی دارد و منافع آن بسیار است؛ او به آنچه می‌خواند عمل می‌کند و به مردم سود می‌رساند. دوم: مؤمنی که قرآن نمی‌خواند، او مانند خرماست که طعمش شیرین است و بویی ندارد، دل او ایمان را در خود دارد چنانکه خرما طمعش و درونش شیرین است اما بویی ندارد که مردم ببویند؛ زیرا قرائتی از او شنیده نمی‌شود که مردم با شنیدنش آرام گیرند. سوم: منافقی که قرآن می‌خواند؛ او مانند ریحان است که بوی خوشی دارد اما طعمش تلخ است، زیرا دلش را با ایمان آباد نکرده و به قرآن عمل نمی‌کند اما در برابر مردم چنان نشان می‌دهد که انگار مؤمن است؛ از این جهت بوی خوشش به قرائت او و طعم تلخش به کفرش شبیه است. چهارم: منافقی که قرآن نمی‌خواند مانند حَنظَله است؛ بویی ندارد و طعمش نیز تلخ است؛ بی‌بویی‌اش شبیه قرآن نخواندنش و طعم تلخش به تلخی کفرش شبیه است. درونش از ایمان خالی است و سودی در ظاهرش نیست، بلکه زیانبار است.

1. بیان فضیلت حامل قرآن که به آن عمل می‌کند.
2. یکی از روش‌های آموزش، مثال زدن برای نزدیک کردن معنا به فهم است.
3. برای مسلمان شایسته است که روزانه میزان معینی قرائت قرآن داشته باشد.

صحيح البخاري (7/ 77) (5427). صحيح مسلم (1/ 549) (797). بهجة الناظرين شرح رياض الصالحين، لسليم الهلالي (2/ 227). نزهة المتقين، لجمعٌ من المشايخ (1/ 741). كنوز رياض الصالحين، لمجموعة من الباحثين (12/ 568). شرح رياض الصالحين، للعثيمين (4/ 642).

پیامبر ـ صلی الله علیه وسلم ـ خبر داده‌اند که هر مسلمانی حرفی از کتاب الله را بخواند برای او یک نیکی نوشته می‌شود و اجر آن تا ده برابر برای او بیشتر می‌شود. سپس سخن خود را به این صورت تبیین نموده که «نمی‌گویم «الم» یک حرف است، بلکه الف یک حرف است و لام یک حرف است و میم یک حرف است» درنتیجه در این سه حرف، سی نیکی خواهد بود.

1. تشویق به زیاد تلاوت کردن قرآن.
2. قاری قرآن برای هر کلمه‌ای که تلاوت می‌کند پاداشی دارد که ده برابر می‌شود.
3. این وسعت رحمت الله و کَرَم او را می‌رساند که از روی فضل و کرم خود پاداش بندگانش را چند برابر می‌گرداند.
4. فضل و برتری قرآن بر دیگر سخنان و عبادت بودن تلاوت آن؛ زیرا کلامِ الله است.

سنن الترمذي (5/ 33) (2910). بهجة الناظرين شرح رياض الصالحين، لسليم الهلالي (2/ 229). سلسلة الأحاديث الصحيحة، للألباني (7/ 970). شرح رياض الصالحين، لابن عثيمين (4/ 655). نزهة المتقين شرح رياض الصالحين، لمصطفى الخِن وغيره (1/ 742).

در این حدیث رسول الله صلی الله علیه وسلم به قرآن خواندن با صدای خوش تشویق می کند. و «تغني بالقرآن» به دو معنا می باشد: 1- «مَنْ لَمْ يَتَغَنَّ به» یعنی هرکس با صدای خوش قرآن نخواند، در این زمینه بر راه و روش ما نیست. 2- به معنای «من لم يستغن به» می باشد یعنی هرکس به قرآن اکتفا نکند و هدایت را از جز آن بخواهد، از ما نیست. تردیدی نیست که هرکس هدایت را از جز قرآن بخواهد، الله متعال او را گمراه می کند. پناه بر الله. بنابراین حدیث مذکور بر این دلالت دارد که شایسته است قرآن با صدای خوش خوانده شود و به آن کفایت شود.

1- بهجة الناظرين شرح رياض الصالحين؛ تأليف سليم الهلالي، دار ابن الجوزي.-الطبعة الأولى 1418ه. 2- رياض الصالحين من كلام سيد المرسلين؛ للإمام أبي زكريا النووي، تحقيق د. ماهر الفحل، دار ابن كثير-دمشق، الطبعة الأولى، 1428هـ. 3- سنن أبي داود؛ للإمام أبي داود سليمان بن الأشعث السجستاني، تعليق عزت الدعاس وغيره، دار ابن حزم-بيروت، الطبعة الأولى، 1418هـ. 4- شرح رياض الصالحين؛ للشيخ محمد بن صالح العثيمين، مدار الوطن، الرياض، 1426هـ. 5- صحيح سنن أبي داود؛ تأليف الشيخ محمد ناصر الدين الألباني، غراس-الكويت، الطبعة الأولى، 1423هـ. 6- نزهة المتقين شرح رياض الصالحين؛ تأليف د. مصطفى الخِن وغيره، مؤسسة الرسالة-بيروت، الطبعة الرابعة عشر، 1407هـ. 7- دليل الفالحين لطرق رياض الصالحين -المؤلف: محمد علي بن محمد بن علان الصديقي-اعتنى بها: خليل مأمون شيحا-دار المعرفة للطباعة والنشر والتوزيع، بيروت – لبنان-الطبعة: الرابعة، 1425 هـ - 2004 م.