عن ابن مسعود رضي الله عنه : أنه أُتِي برجُل فقيل له: هذا فُلان تَقْطُر لحيته خَمْرًا، فقال: إنا قد نُهِيْنَا عن التَّجَسُّسِ، ولكن إن يَظهر لنا شَيْءٌ، نَأخُذ به.
از ابن مسعود رضی الله عنه روايت است که مردی را نزد وی آوردند و گفتند: اين فلانی است که ريشِ او آغشته به قطرات شراب است. ابن مسعود رضی الله عنه فرمود: «ما از تجسس و کنکاش در کار ديگران منع شده ايم؛ ولی اگر چيزی برای مان نمايان شد، به موجب آن - به مجازات شرعی يا تعزير - عمل می کنيم».
به روایت ابوداووددرجهصحیح است
شرح
مردی که شراب خورده بود نزد ابن مسعود رضی الله عنه آوردند و قرینه ی حال بر شراب خوردن وی دلالت می کرد. چنانکه از ریشش قطرات شراب می چکید؛ ابن مسعود رضی الله عنه در پاسخ به آنها گفت: ما در شریعت از تجسس و کنکاش در مورد دیگران نهی شده ایم. چون ظاهرا این مرد در نهان شراب خورده بود، اما کسانی که او را نزد ابن مسعود آوردند، در مورد وی تجسس کرده بودند تا اینکه او را در این وضعیت بیرون کشیده بودند.
اما وقتی که چیزی برای ما نمایان شده و با شهادت شاهدان عادل ثابت شود یا کسی که مرتکب جرمی شده خود به آن اعتراف کند، بدون اینکه تجسسی در مورد وی صورت گرفته باشد، در این صورت رفتار ما با او به مقتضای عملی که مرتکب شده می باشد و حد یا تعزیر را بر وی جاری می کنیم. و هرکس الله متعال جرم و گناهش را بپوشاند، او را مواخذه نمی کنیم.
مرجع
نزهة المتقين، تأليف: جمعٌ من المشايخ، الناشر: مؤسسة الرسالة، الطبعة الأولى: 1397 هـ الطبعة الرابعة عشر 1407هـ.
كنوز رياض الصالحين، تأليف: حمد بن ناصر بن العمار ، الناشر: دار كنوز أشبيليا، الطبعة الأولى: 1430هـ.
بهجة الناظرين، تأليف: سليم بن عيد الهلالي، الناشر: دار ابن الجوزي ، سنة النشر: 1418 هـ- 1997م.
سنن أبي داود، تأليف: سليمان بن الأشعث السِّجِسْتاني، تحقيق: محمد محيي الدين عبد الحميد، الناشر: المكتبة العصرية، صيدا.
رياض الصالحين، تأليف : محيي الدين يحيى بن شرف النووي ، تحقيق: د. ماهر بن ياسين الفحل ، الطبعة: الأولى، 1428هـ.
دليل الفالحين، تأليف: محمد بن علان، الناشر: دار الكتاب العربي، نسخة الكترونية ، لا يوجد بها بيانات نشر.
شرح رياض الصالحين، تأليف: محمد بن صالح العثيمين، الناشر: دار الوطن للنشر، الطبعة: 1426هـ.
عن أبي هريرة أنَّ عمر مرَّ بِحَسَّان رضي الله عنهم وهو يَنْشُدُ الشِّعر في المسجد، فَلَحَظَ إليه، فقال: قد كُنْتُ أَنْشُد، وفيه من هو خير مِنْك، ثمَّ الْتَفَتَ إلى أبي هريرة، فقال: أَنْشُدُكَ الله، أَسَمِعْتَ رسول الله صلى الله عليه وسلم يقول: «أَجِبْ عَنِّي، اللَّهُمَّ أَيِّدْهُ بروح الْقُدُسِ»؟ قال: اللهمَّ نعم.
از ابوهریره رضی الله عنه روایت است که حَسَّان در مسجد مشغول شعر خواندن بود که عمر از کنارش گذشت و با گوشه ی چشم به او نگاه کرد (که شعر نخوان.) حسان گفت: زمانی که فردی بهتر از تو در اين مسجد بود، شعر می خواندم. آنگاه حسان به ابوهريره نگاه کرد و گفت: تو را به الله سوگند، آيا شنيدی که رسول الله صلی الله علیه وسلم فرمود: «أَجِبْ عَنِّي، اللَّهُمَّ أَيِّدْهُ بِرُوحِ الْقُدُسِ؟»: «ای حسان، از طرف من به مشرکين پاسخ بده؛ یا الله، حسان را توسط جبرئيل ياری کن؟». ابوهريره گفت: بله.
به روایت مسلمدرجهصحیح است
شرح
حسان رضی الله عنه درحالی مشغول شعر خواندن در مسجد است که عمر رضی الله عنه نیز حضور دارد؛ و به حسان نگاهی از روی انکار می اندازد؛ وقتی حسان متوجه این مساله می شود به عمر می گوید: من زمانی در مسجد شعر می خواندم که کسی بهتر از تو در آن بود؛ سپس ابوهریره را گواه می گیرد و از او می خواهد که در مورد شعر خواندن حسان در مسجد و در حضور رسول الله صلی الله علیه وسلم گواهی دهد و اینکه رسول الله صلی الله علیه وسلم این کارش را تایید نموده و بلکه بدان تشویق کرده است؛ و به ابوهریره می گوید: تو را به الله سوگند می دهم، آیا از رسول الله صلی الله علیه وسلم نشنیدی که فرمود: «ای حسان، از طرف رسول الله صلی الله علیه وسلم پاسخ آنان را بده». یعنی پاسخ شعرای مشرکین را با شعر خود بده و آنها را هجو نموده و به این ترتیب از رسول الله صلی الله علیه وسلم دفاع کن و دینش را یاری نما؛ آیا از او نشنیدی که فرمود: «یا الله حسان را با روح القدس یاری فرما». یعنی با قدرتِ روح القدس او را یاری کن و به او شعری الهام کن که همچون تیر بر دشمنان اسلام اثر داشته باشد؟ و ابوهریره سخنان حسان را تایید می کند و با پاسخ مثبت می گوید: شنیدم که در مسجد و در حضور رسول الله صلی الله علیه وسلم شعر می خوانی و شنیدم که رسول الله صلی الله علیه وسلم همین سخنان را در مورد تو فرمود.
مرجع
تسهيل الإلمام بفقه الأحاديث من بلوغ المرام، صالح بن فوزان بن عبد الله الفوزان، اعتنى بإخراجه عبدالسلام بن عبد الله السليمان، الرسالة، بيروت، الطبعة: الأولى 1427هـ، 2006م.
توضيح الأحكام مِن بلوغ المرام، عبد الله بن عبد الرحمن البسام، مكتبة الأسدي، مكة المكرّمة، الطبعة: الخامِسَة 1423هـ، 2003م.
منحة العلام في شرح بلوغ المرام، عبد الله صالح الفوزان، دار ابن الجوزي، الطبعة: الأولى 1428هـ، 1432هـ.
صحيح مسلم، مسلم بن الحجاج القشيري النيسابوري، تحقيق محمد فؤاد عبد الباقي، دار إحياء التراث العربي، بيروت، الطبعة: 1423هـ.
هر حدیث، درجه، شرح و فایده در اینجا دقیقاً همان‌گونه که HadeethEnc.com منتشر می‌کند، بر پایهٔ شرایط بازنشر آن، نشان داده شده است. درجه نام کسی را که حکم داده است نمی‌آورد. ترجمه‌ها و شرح‌ها از نویسندگان خودِ آن است و برخی احکامی را بیان می‌کنند؛ بازبینان سبیل آنها را بررسی نکرده‌اند. حدیث عربی، متن اصلی است. منبع: HadeethEnc.com