عَن هَانِئ مَوْلَى عُثْمَانَ رَضيَ اللهُ عنهُ قَالَ: كَانَ عُثْمَانُ إِذَا وَقَفَ عَلَى قَبْرٍ بَكَى حَتَّى يَبُلَّ لِحْيَتَهُ، فَقِيلَ لَهُ: تُذْكَرُ الْجَنَّةُ وَالنَّارُ فَلَا تَبْكِي، وَتَبْكِي مِنْ هَذَا؟ فَقَالَ: إِنَّ رَسُولَ اللهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ: «إِنَّ الْقَبْرَ أَوَّلُ مَنْزِلٍ مِنْ مَنَازِلِ الْآخِرَةِ، فَإِنْ نَجَا مِنْهُ فَمَا بَعْدَهُ أَيْسَرُ مِنْهُ، وَإِنْ لَمْ يَنْجُ مِنْهُ فَمَا بَعْدَهُ أَشَدُّ مِنْهُ».
از هانئ، غلام عثمان رضی الله عنه روایت است که گفت: عثمان هرگاه بر قبری می‌ایستاد، چنان می‌گریست که ریشش خیس می‌شد. به او گفته شد: از بهشت و دوزخ یاد می‌شود و گریه نمی‌کنی، اما از این [قبر] گریه می‌کنی؟ پس گفت: همانا رسول خدا صلی الله علیه و سلم فرمودند: «إِنَّ الْقَبْرَ أَوَّلُ مَنْزِلٍ مِنْ مَنَازِلِ الْآخِرَةِ، فَإِنْ نَجَا مِنْهُ فَمَا بَعْدَهُ أَيْسَرُ مِنْهُ، وَإِنْ لَمْ يَنْجُ مِنْهُ فَمَا بَعْدَهُ أَشَدُّ مِنْهُ». یعنی: «همانا قبر، اولین منزل از منزلگاه‌های آخرت است، پس اگر [کسی] از آن نجات یابد، آنچه پس از آن است آسان‌تر از آن است، و اگر از آن نجات نیابد، آنچه پس از آن است، سخت‌تر از آن است».
به روایت ترمذی و ابن‌ماجهدرجهحسن است
شرح
امیرالمؤمنین عثمان بن عفان رضی الله عنه هرگاه بر قبری می‌ایستاد، چنان می‌گریست که ریشش با اشک‌هایش خیس می‌شد. به او گفته شد: از بهشت و دوزخ یاد می‌شود و از روی اشتیاق به بهشت یا ترس از دوزخ گریه نمی‌کنی! اما از قبر گریه می‌کنی؟ ایشان گفت: پیامبر صلی الله علیه و سلم خبر داده‌اند که قبر اولین منزل از منزلگاه‌های آخرت است، پس اگر [کسی] از آن نجات یابد و رها شود، آنچه پس از آن از منزلگاه‌هاست، آسان‌تر از آن است. و اگر از عذاب آن نجات نیابد؛ آنچه پس از آن از مجازات است، سخت‌تر از آن چیزی است که در آن است.
فواید
- بیان این‌که عثمان رضی الله عنه تا چه اندازه از خداوند متعال می‌ترسید، آن هم در حالی که خود از کسانی بود که به بهشت بشارت داده شده بود
- مشروعیت گریه کردن هنگام به یاد آوردن هول و هراس قبر و قیامت.
- اثبات نعمت و عذاب قبر.
- ترساندن از عذاب قبر.
مرجع
سنن الترمذي (4/ 142) (2308). سنن ابن ماجه (5/ 333) (4267). مشكاة المصابيح، للتبريزي (1/ 48). تحفة الأحوذي بشرح جامع الترمذي، المباركفوري (6/ 490). مرقاة المفاتيح شرح مشكاة المصابيح، لعلي القاري (1/ 215).