عن أبي هريرة رضي الله عنه قال: قال رسول الله صلى الله عليه وسلم : «مَنْ عَادَ مَرِيضًا أَو زَارَ أَخًا لَهُ فِي الله، نَادَاهُ مُنَادٍ: بِأَنْ طِبْتَ، وَطَابَ مَمْشَاكَ، وَتَبَوَّأتَ مِنَ الجَنَّةِ مَنْزِلاً».
از ابوهریره رضی الله عنه روایت است که رسول الله صلی الله علیه وسلم فرمودند: «مَنْ عَادَ مَرِيضًا أَو زَارَ أَخًا لَهُ فِي الله، نَادَاهُ مُنَادٍ: بِأَنْ طِبْتَ، وَطَابَ مَمْشَاكَ، وَتَبَوَّأتَ مِنَ الجَنَّةِ مَنْزِلاً»: «هرکس بيماری را عيادت کند يا به خاطر الله به ديدن برادرِ دينی اش برود، منادی او را ندا می دهد: خير ببينی و رفتنت مبارک باد و برای خود خانه ای در بهشت فراهم کردی».
به روایت ابن ماجه - به روایت ترمذی - به روایت احمددرجهحسن است
شرح
هرکس به عیادت بیماری برود یا برای دینی اش را به خاطر الله متعال ملاقات کند، مَلَکی از جانب الله او را ندا می دهد که: از گناهان پاک شدی و به پاداش فراوانی نزد الله دست یافتی و خانه ای در بهشت جهت سکونت برای خود مهیا کردی.
مرجع
بهجة الناظرين شرح رياض الصالحين، سليم بن عيد الهلالي، دار ابن الجوزي، الطبعة: الأولى 1418 هـ.
تطريز رياض الصالحين، فيصل بن عبد العزيز المبارك، تحقيق: عبد العزيز بن عبد الله آل حمد، دار العاصمة للنشر والتوزيع، الرياض، الطبعة: الأولى 1423هـ، 2002م.
رياض الصالحين، للنووي، تحقيق: ماهر ياسين الفحل، دار ابن كثير، دمشق، بيروت، الطبعة: الأولى 1428هـ.
سنن ابن ماجه، ابن ماجه محمد بن يزيد القزويني، تحقيق: محمد فؤاد عبد الباقي، دار إحياء الكتب العربية، فيصل عيسى البابي الحلبي.
شرح رياض الصالحين، محمد بن صالح العثيمين، مدار الوطن، الرياض، الطبعة: 1426هـ.
صحيح الأدب المفرد، محمد بن إسماعيل البخاري الجعفي، حقق أحاديثه وعلق عليه: محمد ناصر الدين الألباني، دار الصديق للنشر والتوزيع، الطبعة: الرابعة 1418هـ.
مسند الإمام أحمد بن حنبل، أحمد بن حنبل أبو عبدالله الشيباني، تحقيق: شعيب الأرنؤوط وعادل مرشد، وآخرون، تحت إشراف: عبد الله بن عبد المحسن التركي، مؤسسة الرسالة، الطبعة: الأولى 1421هـ.
نزهة المتقين شرح رياض الصالحين، مجموعة من الباحثين، مؤسسة الرسالة، بيروت، الطبعة: الرابعة عشر 1407هـ.
عن أبي هريرة رضي الله عنه قال: سمعت رسول الله صلى الله عليه وسلم يقول: «حَقُّ الْمُسْلِمِ عَلَى الْمُسْلِمِ خَمْسٌ: رَدُّ السَّلَامِ، وَعِيَادَةُ الْمَرِيضِ، وَاتِّبَاعُ الْجَنَائِزِ، وَإِجَابَةُ الدَّعْوَةِ، وَتَشْمِيتُ الْعَاطِسِ».
از ابوهریره رضی الله عنه روایت است که گفت: شنیدم که رسول الله صلی الله علیه وسلم می‌فرمود: «حَقُّ الْمُسْلِمِ عَلَى الْمُسْلِمِ خَمْسٌ: رَدُّ السَّلَامِ، وَعِيَادَةُ الْمَرِيضِ، وَاتِّبَاعُ الْجَنَائِزِ، وَإِجَابَةُ الدَّعْوَةِ، وَتَشْمِيتُ الْعَاطِسِ»: «حق مسلمان بر مسلمان پنج چیز است: پاسخ دادن سلام و عیادت بیمار، دنبال کردن جنازه‌ها و پذیرفتن دعوت و تشمیت کسی که عطسه زده است» (تشمیت: گفتن یَرحَمُكَ الله در پاسخ به الحمدلله گفتن کسی که عطسه زده است)
بخارى و مسلم در روايت آن اتفاق دارنددرجهصحیح است
شرح
پیامبر صلی الله علیه وسلم برخی از حقوق مسلمان بر برادر مسلمانش را بیان می‌کند. نخستین حق از این حقوق، پاسخ دادن سلام کسی است که به شما سلام گفته است.
حق دوم: عیادت بیمار و دیدار او.
حق سوم: دنبال کردن جنازه از خانه‌اش تا محل نماز بر او تا قبرستان و دفن شدن او.
حق چهارم: پذیرش دعوت، اگر او را به غذای عروسی یا هر مناسبت دیگری دعوت کرد.
حق پنجم: تشمیت کسی که عطسه زده است؛ و تشمیت این است که وقتی عطسه‌زننده الحمدلله گفت، در پاسخ به او گفته شود: یرحمك الله؛ سپس عطسه‌زننده می‌گوید: یهدیکم الله ویصلح بالکم.
فواید
- عظمت اسلام که بر حقوق مسلمانان بر یکدیگر و استحکام و تداوم رابطهٔ برادری و محبت متقابل تاکید کرده است.
مرجع
صحيح البخاري (2/ 71) (1240).
صحيح مسلم (4/ 1704) (2162).
كنوز رياض الصالحين، لمجموعة من الباحثين (4/ 512).
بهجة الناظرين شرح رياض الصالحين، لسليم الهلالي (1/ 327).
نزهة المتقين شرح رياض الصالحين، مجموعة من الباحثين (1/ 253).
شرح رياض الصالحين، لابن عثيمين (2/ 591).
بهجة قلوب الأبرار، لابن سعدي (ص81).
عن سعد بن أبي وقاص رضي الله عنه قَال: عَادَنِي رسول الله صلى الله عليه وسلم فقال: «اللَّهُمَّ اشْفِ سَعْداً، اللَّهُمَّ اشْفِ سَعْداً، اللَّهُمَّ اشْفِ سَعْداً».
از سعد بن ابی وقاص رضی الله عنه روایت است که می گويد: رسول الله صلى الله عليه وسلم از من عيادت کرد و فرمود: «اللَّهُمَّ اشْفِ سَعْداً، اللَّهُمَّ اشْفِ سَعْداً، اللَّهُمَّ اشْفِ سَعْداً»: «يا الله، سعد را شِفا بده؛ يا الله، سعد را شِفا بده؛ يا الله، سعد را شِفا بده».
متفق علیه، این لفظ مسلم استدرجهصحیح است
شرح
در حدیث سعد بن ابی وقاص آمده که وقتی سعد بیمار بود، رسول الله صلی الله علیه وسلم به عیادت او رفت و سه بار فرمود: «يا الله، سعد را شِفا بده».
این حدیث بر سنت بودن عیادتِ بیمارِ مسلمان دلالت می کند. و همچنین بیانگر اخلاق و رفتار نیکوی رسول الله صلی الله علیه وسلم با اصحابش می باشد. چنانکه ایشان صحابه ای را که بیمار بود عیادت می کرد و برای او دعا می نمود.
و استحباب سه بار خواندن این دعا برای بیمار را می رساند: «اللهم اشف فلانا»: «یا الله فلانی را شفا بده». و این از جمله مواردی است که می تواند سبب شفای بیمار گردد.
مرجع
صحيح مسلم, ترقيم محمد فؤاد عبد الباقي, دار إحياء التراث العربي, بيروت.
دليل الفالحين لطرق رياض الصالحين لمحمد بن علان الصديقي, دار الكتاب العربي.
شرح رياض الصالحين لابن عثيمين , دار الوطن للنشر، الرياض, الطبعة: 1426 هـ.
بهجة الناظرين شرح رياض الصالحين لسليم الهلالي, دار ابن الجوزي.
نزهة المتقين شرح رياض الصالحين لمجموعة من الباحثين, مؤسسة الرسالة, الطبعة الرابعة عشر, 1407ه.
عن أنس رضي الله عنه أنه قَالَ لِثابِتٍ رحمه اللهُ: ألاَ أرْقِيكَ بِرُقْيَةِ رسولِ اللهِ صلى الله عليه وسلم ؟ قال: بلى، قال: «اللَّهُمَّ رَبَّ النَّاسِ، مُذْهِبَ البَأسِ، اشْفِ أنْتَ الشَّافِي، لاَ شَافِيَ إِلاَّ أنْتَ، شِفَاءً لاَ يُغَادِرُ سَقماً».
از انس رضی الله عنه روایت است که وی به ثابت رحمه الله گفت: آیا دعايی را که رسول الله صلى الله عليه وسلم بر بيماران می خواند، بر تو نخوانم؟ ثابت گفت: بله؛ انس این دعا را خواند: «اللَّهُمَّ رَبَّ النَّاسِ، مُذْهِبَ البَأسِ، اشْفِ أنْتَ الشَّافِي، لاَ شَافِيَ إِلاَّ أنْتَ، شِفَاءً لاَ يُغَادِرُ سَقماً»: «بار الها، ای پروردگار مردم و ای از ميان برنده ی بيماری، - اين بنده را - شِفا ده که شِفادهنده تویی و شفادهنده ای جز تو وجود ندارد؛ چنان بهبودی و شفايی عنايت بفرما كه هيچ بيماری باقی نگذارد».
به روایت بخاریدرجهصحیح است
شرح
انس بن مالک رضی الله عنه ثابت بنانی را صدا کرده و به او می گوید: آیا دعایی را که رسول الله صلی الله علیه وسلم بر بیماران می خواند بر تو نخوانم؟ دعایی که در آن پروردگارش را می خواند تا بیماری و رنج و درد را از بیمار دور نماید و شفایی به او عنایت کند که بعد از آن بیماری نباشد.
علما با وجود سه شرط رقیه خواندن را جایز می دانند:
1- با کلام الله متعال یا اسماء و صفاتش باشد.
2- با زبان عربی یا زبانی باشد که معانی کلمات آن مفهوم است. و مستحب است با الفاظ وارده در احادیث باشد.
3- معتقد باشد رقیه ذاتا تاثیر ندارد بلکه تاثیر آن وابسته به تقدیر خداوند متعال است.
مرجع
تطريز رياض الصالحين؛ تأليف فيصل آل مبارك، تحقيق د. عبدالعزيز آل حمد، دار العاصمة-الرياض، الطبعة الأولى، 1423هـ.
دليل الفالحين لطرق رياض الصالحين؛ لمحمد بن علان الشافعي، دار الكتاب العربي-بيروت.
رياض الصالحين من كلام سيد المرسلين؛ للإمام أبي زكريا النووي، تحقيق د. ماهر الفحل، دار ابن كثير-دمشق، الطبعة الأولى، 1428هـ.
صحيح البخاري –الجامع الصحيح-؛ للإمام أبي عبدالله محمد بن إسماعيل البخاري، عناية محمد زهير الناصر، دار طوق النجاة، الطبعة الأولى، 1422هـ.
كنوز رياض الصالحين؛ فريق علمي برئاسة أ.د. حمد العمار، دار كنوز إشبيليا-الرياض، الطبعة الأولى، 1430هـ.
نزهة المتقين شرح رياض الصالحين؛ تأليف د. مصطفى الخِن وغيره، مؤسسة الرسالة-بيروت، الطبعة الرابعة عشر، 1407هـ.
عَنْ عَائِشَةَ أُمِّ المؤْمنينَ رَضيَ اللهُ عنها قَالَت: كَانَ رَسُولُ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا أَتَى الْمَرِيضَ يَدْعُو لَهُ قَالَ: «أَذْهِبِ الْبَاسَ، رَبَّ النَّاسِ، وَاشْفِ أَنْتَ الشَّافِي، لَا شِفَاءَ إِلَّا شِفَاؤُكَ، شِفَاءً لَا يُغَادِرُ سَقَمًا».
از مادر مؤمنان عایشه رضی الله عنها روایت است که فرمود: رسول الله صلی الله علیه و سلم هرگاه نزد بیماری می‌آمدند تا برایش دعا کنند، می‌فرمودند: «أَذْهِبِ الْبَاسَ، رَبَّ النَّاسِ، وَاشْفِ أَنْتَ الشَّافِي، لَا شِفَاءَ إِلَّا شِفَاؤُكَ، شِفَاءً لَا يُغَادِرُ سَقَمًا» (ای پروردگار مردم، این بیماری را ببر و شفا بده که تویی شفادهنده. هیچ شفایی جز شفای تو نیست؛ شفایی که هیچ بیماری‌ای را باقی نگذارد)
بخارى و مسلم در روايت آن اتفاق دارنددرجهصحیح است
شرح
پیامبر صلی الله علیه و سلم هرگاه بیماری را عیادت می‌کردند، برایش دعا کرده و می‌فرمودند: خداوندا «أَذْهِبِ» (ببر) و بزدای «الْبَاسَ» (رنج) و شدت بیماری را، «رَبَّ النَّاسِ» (ای پروردگار مردم) و آفریدگار و پرورش‌دهندهٔ آنان، «وَاشْفِ» (و شفا بده) این بیمار را «أَنْتَ» (تویی) ای منزه «الشَّافِي» (شفادهنده) و به نام شفادهنده‌ات به تو متوسل می‌شوم، «لَا شِفَاءَ» (هیچ شفایی) برای بیمار حاصل نمی‌شود «إِلَّا شِفَاؤُكَ» (مگر شفای تو) و عافیتت، «شِفَاءً» (شفایی) مطلق «لَا يُغَادِرُ» (که باقی نمی‌گذارد) و به جا نمی‌گذارد «سَقَمًا» (و بیماریِ دیگری).
فواید
- شفادهنده خداوند عز و جل است، و اما پزشک و دارو، اسبابی هستند که جز به اذن خدا نه سودی می‌رسانند و نه زیانی.
- عیادت بیمار از حقوق میان مسلمانان است، و این [حق] در مورد خانواده سزاوارتر است.
- ترغیب کسی که بیمار را عیادت می‌کند به اینکه برای او با این دعای مبارک و مأثور دعا کند.
- از روش هدایتیِ پیامبر صلی الله علیه و سلم، درمان با رُقْیهٔ شرعی یعنی با قرآن و دعاهای نیکو بوده است. پس ایشان صلی الله علیه و سلم هرگاه بیمار می‌شدند، خود را رُقیه می‌کردند و همچنین هر کس از خانواده‌شان یا غیر آنان که بیمار می‌شد، او را رقیه می‌کردند.
- ابن حجر گفته است: دعا کردن برای شفای بیمار، با وجود آنچه بیماری از جمله اسباب کفارهٔ گناهان و ثواب است - چنانکه احادیث بر آن متفق‌اند - مورد اشکال قرار گرفته است. و پاسخ این است که: دعا خود عبادت است و با ثواب و کفاره منافاتی ندارد؛ زیرا آن دو [ثواب و کفاره] در همان ابتدای بیماری و با صبر بر آن حاصل می‌شوند. و دعاکننده میان دو نیکی قرار دارد: یا مقصودش حاصل می‌شود، یا در عوضِ آن، [دعایش] با جلب نفعی یا دفع ضرری جبران می‌شود، و همهٔ اینها از فضل خداوند متعال است.
مرجع
صحيح البخاري (7/ 134) (5750).
صحيح مسلم (4/ 1721) (2191).
بهجة الناظرين شرح رياض الصالحين، لسليم الهلالي (2/ 162).
شرح رياض الصالحين، لابن عثيمين (4/ 477).
كنوز رياض الصالحين، لمجموعة من الباحثين (11/ 539).
نزهة المتقين شرح رياض الصالحين، لمجموعة من الباحثين (1/ 687).
عن ثوبان رضي الله عنه عن النبي صلى الله عليه وسلم قَالَ: "إنَّ المسلِمَ إذا عادَ أخاه المسلِمَ، لم يَزَلْ في خُرْفَةِ الجَنَّةِ حتى يرجعَ"، قيل: يا رسولَ اللهِ ما خُرْفَةُ الجنَّةِ؟، قال: "جَنَاها".
از ثوبان رضی الله عنه روایت است که رسول الله صلی الله علیه وسلم فرمودند: «إنَّ المُسْلِمَ إِذَا عَادَ أخَاهُ المُسْلِمَ لَمْ يَزَلْ في خُرْفَةِ الْجَنَّةِ حَتَّى يَرْجِعَ»: «هنگامی که مسلمان از برادرِ مسلمانش عيادت می کند، تا زمانی که باز می گردد، در "خُرفه ی بهشت" است». گفته شد: ای رسول خدا، خُرفه ی بهشت چيست؟ فرمود: «جَنَاهَا»: «چيدنِ ميوه های بهشتی».
به روایت مسلمدرجهصحیح است
شرح
در حدیث ثوبان آمده که رسول الله صلی الله علیه وسلم فرمودند: «چون مسلمانی به هنگام بیماریِ برادر مسلمانش از او عیادت کند، پیوسته در خرفه ی بهشت است». گفته شده: خرفه ی بهشت چیست؟ فرمود: «چیدن میوه های بهشتی». یعنی در فاصله ی زمانی که در عیادت بیمار و نزد وی باشد، درواقع درحال چیدن میوه های بهشتی است؛ و به این ترتیب ثواب و پاداشی را که عیادت کننده به دست می آورد به میوه ای تشبیه می کند که کسی می چیند.
و گفته شده: مراد از آن در اینجا "راه" است؛ با این توضیح که عیادت کننده با عیادت خود در مسیری حرکت می کند که به بهشت منتهی می گردد؛ اما تفسیر اول دقیق تر است.
اما میزان نشستن نزد بیمار جهت عیادت، بسته به احوال و شرایط بیمار متفاوت می باشد؛ گاهی نشستن نزد بیمار امری مطلوب است و گاهی چنین نیست؛ بنابراین اگر شرایط به گونه ای است که بیمار با عیادت کننده ی خود مانوس شده و آرام می گیرد و دوست دارد کسی که به عیادت او آمده، بیشتر بماند، بهتر این است که مطابق میل بیمار رفتار شود؛ اما اگر شرایط به گونه ای است که بیمار دوست دارد عیادت کننده کمتر نزد او بماند، مصلحت بیمار در نظر گرفته شود؛ چراکه هر وضعیتی شرایط خود را می طلبد.
مرجع
بهجة الناظرين شرح رياض الصالحين؛ تأليف سليم الهلالي، دار ابن الجوزي.
تطريز رياض الصالحين؛ تأليف فيصل آل مبارك، تحقيق د. عبدالعزيز آل حمد، دار العاصمة-الرياض، الطبعة الأولى، 1423هـ.
رياض الصالحين من كلام سيد المرسلين؛ للإمام أبي زكريا النووي، تحقيق د. ماهر الفحل، دار ابن كثير-دمشق، الطبعة الأولى، 1428هـ.
شرح رياض الصالحين؛ للشيخ محمد بن صالح العثيمين، مدار الوطن-الرياض، 1426هـ.
صحيح مسلم؛ للإمام مسلم بن الحجاج، حققه ورقمه محمد فؤاد عبدالباقي، دار عالم الكتب-الرياض، الطبعة الأولى، 1417هـ.
فتح الباري بشرح صحيح البخاري؛ للحافظ أحمد بن علي بن حجر العسقلاني، دار المعرفة-بيروت.
كنوز رياض الصالحين؛ فريق علمي برئاسة أ.د. حمد العمار، دار كنوز إشبيليا-الرياض، الطبعة الأولى، 1430هـ.
عن عبدالله بن عباس رضي الله عنهما أنّ النبي صلى الله عليه وسلم دخلَ على أعرابيٍّ يَعُودُه، وكان إذا دَخَلَ على مَن يَعودُه، قال: «لا بأس؛ طَهُور إن شاء الله».
از عبدالله بن عباس رضی الله عنهما روایت است که می گويد: رسول الله صلى الله عليه وسلم به عيادتِ باديه نشينی رفت و چون به عيادت کسی می رفت، می فرمود: «لا بَأسَ؛ طَهُورٌ إنْ شَاءَ اللهُ»: «مشکلی نيست؛ ان شاءالله که اين بيماری پاک کننده (ی گناهان) است».
به روایت بخاریدرجهصحیح است
شرح
از عبدالله بن عباس رضی الله عنهما روایت است که رسول الله صلى الله عليه وسلم به عیادت بادیه نشینی رفت که بیمار شده بود؛ و چون به عیادت بیماری می رفت، می فرمود: «لا بَأسَ؛ طَهُورٌ إنْ شَاءَ اللهُ» یعنی سختی و اذیت و آزاری برای تو نیست و این بیماری پاک کننده ی گناهانت می باشد و عیب تو را می پوشاند و باعث بالا رفتن درجات تو در بهشت می شود.
مرجع
بهجة الناظرين شرح رياض الصالحين، تأليف سليم الهلالي، دار ابن الجوزي.
دليل الفالحين لطرق رياض الصالحين، لمحمد بن علان الشافعي، دار الكتاب العربي-بيروت.
رياض الصالحين من كلام سيد المرسلين، للإمام أبي زكريا النووي، تحقيق د. ماهر الفحل، دار ابن كثير-دمشق، الطبعة الأولى، 1428هـ.
شرح رياض الصالحين، للشيخ محمد بن صالح العثيمين، مدار الوطن-الرياض، 1426هـ.
صحيح البخاري، للإمام أبي عبدالله محمد بن إسماعيل البخاري، عناية محمد زهير الناصر، دار طوق النجاة، الطبعة الأولى، 1422هـ.
كنوز رياض الصالحين، فريق علمي برئاسة أ.د. حمد العمار، دار كنوز إشبيليا-الرياض، الطبعة الأولى، 1430هـ.
مرقاة المفاتيح شرح مشكاة المصابيح، تأليف ملا علي القاري، تحقيق صدقي العطار، دار الفكر-بيروت، الطبعة الأولى، 1412هـ.
نزهة المتقين شرح رياض الصالحين، تأليف د. مصطفى الخِن وغيره، مؤسسة الرسالة-بيروت، الطبعة الرابعة عشر، 1407هـ.
عن علي رضي الله عنه قال: سمعتُ رسولَ اللهِ صلى الله عليه وسلم يقول: « مَا مِنْ مُسْلِم يَعُودُ مُسْلِماً غُدْوة إِلاَّ صَلَّى عَلَيْهِ سَبْعُونَ ألْفَ مَلَكٍ حَتَّى يُمْسِي، وَإنْ عَادَهُ عَشِيَّةً إِلاَّ صَلَّى عَلَيْهِ سَبْعُونَ ألْفَ مَلَكٍ حَتَّى يُصْبحَ، وَكَانَ لَهُ خَرِيفٌ في الْجَنَّةِ».
از علی رضی الله عنه روایت است که می گويد: از رسول الله صلى الله عليه وسلم شنيدم که فرمود: «مَا مِنْ مُسْلِمٍ يَعُودُ مُسْلِماً غُدْوةً إِلا صَلَّى عَلَيْهِ سَبْعُونَ ألْفَ مَلَكٍ حَتَّى يُمْسِي، وَإنْ عَادَهُ عَشِيَّةً إِلا صَلَّى عَلَيْهِ سَبْعُونَ ألْفَ مَلَكٍ حَتَّى يُصْبِحَ، وَكَانَ لَهُ خَرِيفٌ في الْجَنَّةِ»: «هیچ مسلمانی نیست که مسلمانی را به وقت صبح عيادت کند، مگر اینکه هفتادهزار فرشته تا شب برای او دعا نموده و طلب مغفرت می کنند و اگر شب به عيادت برادرِ مسلمانش برود، هفتادهزار فرشته تا صبح برای او دعای رحمت می کنند و برای او ميوه های چيده شده در بهشت خواهد بود».
به روایت ابن ماجه - به روایت ترمذی - به روایت ابوداوود - به روایت احمددرجهصحیح است
شرح
حدیث مذکور به این معناست که اگر مسلمانی برادر بیمارش را عیادت کند، جایگاه او بهشت است؛ و فضل الله وسیع و گسترده است. و همچنین بر فضیلت عیادت بیمار دلالت می کند که اگر صبح به عیادتش برود آن اجر و پاداش را دارد و اگر شب به عیادتش برود، اجر و پاداش مذکور در روایت برای او خواهد بود.
مرجع
بهجة الناظرين شرح رياض الصالحين؛ تأليف سليم الهلالي، دار ابن الجوزي.
الجامع الصحيح –وهو سنن الترمذي-؛ للإمام محمد بن عيسى الترمذي، تحقيق محمد فؤاد عبدالباقي، مكتبة الحلبي-مصر، الطبعة الثانية، 1388هـ.
رياض الصالحين من كلام سيد المرسلين؛ للإمام أبي زكريا النووي، تحقيق د. ماهر الفحل، دار ابن كثير-دمشق، الطبعة الأولى، 1428هـ.
سنن أبي داود؛ للإمام أبي داود سليمان بن الأشعث السجستاني، تعليق عزت الدعاس وغيره، دار ابن حزم-بيروت، الطبعة الأولى، 1418هـ.
سنن ابن ماجه؛ للحافظ محمد بن يزيد القزويني، حققه محمد فؤاد عبدالباقي، دار إحياء الكتب العربية.
شرح رياض الصالحين؛ للشيخ محمد بن صالح العثيمين، مدار الوطن-الرياض، 1426هـ.
صحيح الترغيب والترهيب؛ تأليف محمد ناصر الدين الألباني، مكتبة المعارف-الرياض، الطبعة الخامسة.
كنوز رياض الصالحين؛ فريق علمي برئاسة أ.د. حمد العمار، دار كنوز إشبيليا-الرياض، الطبعة الأولى، 1430هـ.
المسند؛ للإمام أحمد بن حنبل، نشر المكتب الإسلامي-بيروت، مصور عن الطبعة الميمنية.
نزهة المتقين شرح رياض الصالحين؛ تأليف د. مصطفى الخِن وغيره، مؤسسة الرسالة-بيروت، الطبعة الرابعة عشر، 1407هـ.
هر حدیث، درجه، شرح و فایده در اینجا دقیقاً همان‌گونه که HadeethEnc.com منتشر می‌کند، بر پایهٔ شرایط بازنشر آن، نشان داده شده است. درجه نام کسی را که حکم داده است نمی‌آورد. ترجمه‌ها و شرح‌ها از نویسندگان خودِ آن است و برخی احکامی را بیان می‌کنند؛ بازبینان سبیل آن‌ها را بررسی نکرده‌اند. حدیث عربی، متن اصلی است. منبع: HadeethEnc.com