عَن أَبي هُرَيْرَةَ رضي الله عنه قَالَ: سَمِعْتُ رَسُولَ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ: «الْحَلِفُ مَنْفَقَةٌ لِلسِّلْعَةِ، مَمْحَقَةٌ لِلرِّبْحِ».
از ابوهُریره رضی الله عنه روایت است که می‌گوید: از رسول خدا صلی الله علیه وسلم شنیدم که می‌فرمود: «الْحَلِفُ مَنْفَقَةٌ لِلسِّلْعَةِ، مَمْحَقَةٌ لِلرِّبْحِ». یعنی: «سوگند خوردن [در معامله]، باعث فروش رفتن کالا و از بین رفتنِ [برکتِ] سود است».
بخارى و مسلم در روايت آن اتفاق دارنددرجهصحیح است
شرح
پیامبر صلی الله علیه و سلم از سوگند خوردن و بسیار انجام دادن آن حتی اگر فرد در خرید و فروش راستگو باشد، هشدار داده‌اند و خبر داده‌اند که این کار سببی برای رواج کالا و متاع است، اما باعث نقصان و از بین رفتن برکت سود و کسب می‌شود. و چه بسا خداوند متعال راه‌هایی را بر او مسلط کند که [مالش] در آن تباه شود، یا از طریق دزدی، یا آتش‌سوزی، یا غرق شدن، یا غصب، یا غارت، یا عوارض دیگری که مالش با آن تلف شود.
فواید
- بزرگداشتِ امرِ سوگند به خدا، و اینکه نباید جز برای نیاز باشد.
- درآمد حرام هرچند مقدارش زیاد باشد، برکت از آن گرفته شده و خیری در آن نیست.
- قاری گفته است: از بین رفتن برکتِ درآمد؛ یا با تلف شدنی است که به مال او می‌رسد، یا با خرج کردن آن در چیزی است که در این دنیا نفعش به او بازنگردد یا در آخرت ثوابش [به او نرسد]، یا نزد او باقی می‌ماند و از نفع آن محروم می‌شود، یا کسی آن را به ارث می‌برد که او را ستایش نمی‌کند.
- نووی گفته است: در این [حدیث] نهی از بسیار سوگند خوردن در فروش آمده است، زیرا سوگند خوردن بدون نیاز، مکروه است و رواج دادن کالا [از طریق سوگند] نیز به آن ضمیمه می‌شود، و چه بسا خریدار فریب سوگند را بخورد.
- بسیار سوگند خوردن، نقصی در ایمان و نقصی در توحید است؛ زیرا بسیار سوگند خوردن به دو چیز می‌انجامد: یکی: سهل‌انگاری در آن و بی‌توجهی، و امر دوم: دروغگویی. زیرا هر کس سوگندهایش زیاد شود، در دروغ واقع می‌شود. پس شایسته است که از آن کاسته شود و از سوگند خوردن زیاد پرهیز گردد، و به همین دلیل خداوند سبحان فرموده است: {وَاحْفَظُوا أَيْمَانَكُمْ} (و سوگندهای خود را حفظ کنید) [مائده: ۸۹].
مرجع
صحيح البخاري (3/ 60) (2087). صحيح مسلم (3/ 1228) (1606). القول المفيد على كتاب التوحيد، لابن عثيمين (2/ 457). الملخص في شرح كتاب التوحيد، لصالح الفوزان (ص404). الجديد في شرح كتاب التوحيد، لمحمد القرعاوي (ص452).