آداب تلاوت قرآن کریم

پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وسلم کسی را که قرآن را آموخته و به تلاوت آن خو گرفته است - چه از روی مصحف و چه از حفظ - به صاحب شترانی تشبیه کرده‌اند که زانویشان با طناب بسته شده است. اگر مراقبشان باشد، می‌تواند آنان را نگه دارد و اگر زانوبندشان را باز کند، می‌روند و رها می‌شوند. به همین ترتیب، اگر صاحب قرآن به تلاوت آن مداومت ورزد، آن را به یاد می‌آورد و اگر آن را رها کند، فراموش می‌کند. پس تا زمانی که مراقبت و تکرار باشد، حفظ نیز باقی است.

1. این حدیث به مراقبت و تلاوت مستمر قرآن تشویق می‌کند و از در معرض فراموشی قرار دادن آن برحذر می‌دارد.
2. مداومت بر خواندن قرآن، زبان را به آن روان و تلاوت را آسان می‌سازد. اما اگر آن را رها کند، خواندن بر او سنگین و دشوار می‌شود.
3. قاضی [عیاض] می‌گوید: منظور از «صَاحِبُ الْقُرْآنِ» کسی است که به آن خو گرفته است، زیرا «مصاحبت» به معنای «خو گرفتن» است. مانند اینکه گفته می‌شود: فلانی «صاحب» (هم‌نشین و دوست) فلانی است، و گفته می‌شود: «اصحاب بهشت» و «اصحاب دوزخ».
4. یکی از شیوه‌های دعوت، آوردن مثال است.
5. ابن حجر می‌گوید: شتر به این دلیل به طور خاص ذکر شده است که در میان حیوانات اهلی، رمنده‌ترین است و بازگرداندن آن پس از رمیدن، دشوار است.

صحيح البخاري (6/ 193) (5031). صحيح مسلم (1/ 543) (789). شرح صحيح مسلم، للنووي (6/ 77). فيض القدير شرح الجامع الصغير، لعبدالرؤوف المناوي (3/ 3). كنوز رياض الصالحين، لمجموعة من الباحثين (13/ 12).

پیامبر صلی الله علیه وسلم بیان داشته‌اند که هرکس علنی قرآن می‌خواند مانند کسی است که علنی صدقه می‌دهد و کسی که پنهانی قرآن می‌خواند مانند کسی است که پنهانی صدقه می‌دهد.

1. پنهان کردن تلاوت قرآن بهتر است همانطور که پنهانی صدقه دادن بهتر است؛ چون با اخلاص بیشتر و دوری از ریا و خودپسندی همراه است، مگر آنکه نیازی به آن باشد و مصلحتی در آن مانند آموزش قرآن.

سنن أبي داود (2/ 494) (1333)، سنن الترمذي (5/ 40) (2919)، سنن النسائي (5/ 80) (2561)، الكاشف عن حقائق السُّنن (5/1688)، شرح أبي داود للعيني (5/238)، تحفة الأحوذي (8/ 191)، التنوير في شرح الجامع الصغير (5/286).