فضيلت‌هاى صلهٔ رحم

مردی نزد پیامبر صلی‌‌الله‌علیه‌وسلم شکایت کرد که خویشانی دارد و با آنان به نیکی رفتار می‌کند و آنان برعکس نیکی‌اش با او تعامل می‌کنند؛ روابط خود را با آنان حفظ می‌کند، اما آنان قطع رابطه می‌کنند و با نیکوکاری و وفاداری با آنان رفتار می‌کند و آنان با جور و جفا با وی رفتار می‌کنند و در حقشان شکیبایی می‌ورزد و از آنان درمی‌گذرد، اما با سخن و کردار زشت رفتار جاهلانه‌ای با او دارند؛ با این وضعیت، آیا رابطهٔ خود را با آنان ادامه دهد؟ پس پیامبر صلی‌‌الله‌علیه‌وسلم می‌فرماید: «اگر چنان باشی که می‌گویی، آنان را نزد خودشان خوار و زبون کرده‌ای و انگار به آنان خاکستر داغ می‌خورانی؛ و این به سبب نیکی زیاد تو و زشتی کار آنها نزد خودشان است؛ و همواره از سوی الله یاری‌گری علیه آنان خواهی داشت و از تو در برابر آزار آنان دفاع خواهد کرد، تا وقتی که همین نیکی‌کردن به آنان را ادامه دهی و آنان به بدی در حق تو ادامه دهند.

1. جواب دادن بدی با نیکی باعث می‌شود تا احتمال بازگشت بدکار به حق بیشتر گردد، چنانکه حق تعالی می‌فرماید: {ادْفَعْ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ فَإِذَا الَّذِي بَيْنَكَ وَبَيْنَهُ عَدَاوَةٌ كَأَنَّهُ وَلِيٌّ حَمِيمٌ} [فصلت: ۳۴] (همواره به شیوه‌اى كه بهتر است پاسخ بده كه در آن صورت، [خواهی دید] همان كسى كه بین تو و او دشمنى بود، همچون دوستى مهربان [و دلسوز] گشته است).
2. گردن نهادن به امر و فرمان الله حتی اگر باعث آزار دیدن شخص شود، سبب یاری الله برای بندهٔ مؤمن است.
3. قطع صلهٔ رحم در دنیا باعث درد و عذاب است و در آخرت گناه است و حسابرسی.
4. شایستهٔ بندهٔ مسلمان است که در انجام عمل نیک امید پاداش داشته باشد و آزار مردم و قطع رابطه‌شان باعث نشود تا عادت نیک خود را ترک گوید.
5. آنکه ارتباط دیگران را جبران می‌کند و در برابر آن رابطه‌اش را حفظ می‌نماید، به جا آورندهٔ صلهٔ رحم نیست، بلکه کسی واقعا صلهٔ رحم را به جا می‌آورد که اگر خویشان رابطه‌ٔ خود را قطع کردند، او رابطه‌اش را پیوسته داشته و ادامه دهد.

صحيح مسلم (4/ 1982) (2558). كنوز رياض الصالحين، لمجموعة من الباحثين (9/ 220). بهجة الناظرين، لسليم الهلالي (1/ 698). نزهة المتقين، لمجموعة من الباحثين (1/ 539). شرح رياض الصالحين، لابن عثيمين (3/ 188).

پیامبر ـ صلی الله علیه وسلم ـ خبر می‌دهد که هرکس با قطع حقوق خویشاوندان یا آزار رساندن و بدی کردن در حق‌شان، از خویشاوندان خود ببرد، مستحق آن است که وارد بهشت نشود.

1. قطع پیوند خویشاوندی از گناهان کبیره است.
2. صلهٔ رحم برحسب عرف است و با اختلاف مکان‌ها و زمان‌ها و اشخاص، متفاوت است.
3. صلهٔ رحم با دیدار و صدقه و نیکی کردن به خویشاوندان و عیادت بیماران و امر به معروف و نهی از منکر و دیگر امور صورت می‌گیرد.
4. هرچقدر خویشاوندی نزدیک‌تر باشد، گناه قطع صلهٔ رحم شدیدتر خواهد بود.

صحيح مسلم (4/ 1981) (2556). صحيح البخاري (8/ 5) (5984). شرح النووي على مسلم (16/ 113). منحة العلام في شرح بلوغ المرام، لعبد الله الفوزان (10/ 90). فتح ذي الجلال والإكرام بشرح بلوغ المرام، لابن عثيمين (6/ 277).