عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضيَ اللهُ عنهُ أَنَّ رَسُولَ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «لَوْ يَعْلَمُ النَّاسُ مَا فِي النِّدَاءِ وَالصَّفِّ الْأَوَّلِ ثُمَّ لَمْ يَجِدُوا إِلَّا أَنْ يَسْتَهِمُوا عَلَيْهِ لَاسْتَهَمُوا، وَلَوْ يَعْلَمُونَ مَا فِي التَّهْجِيرِ لَاسْتَبَقُوا إِلَيْهِ، وَلَوْ يَعْلَمُونَ مَا فِي الْعَتَمَةِ وَالصُّبْحِ لَأَتَوْهُمَا وَلَوْ حَبْوًا».
از ابوهریره رضی الله عنه روایت است که رسول الله صلی الله علیه وسلم فرمودند: «لَوْ يَعْلَمُ النَّاسُ مَا فِي النِّدَاءِ وَالصَّفِّ الْأَوَّلِ ثُمَّ لَمْ يَجِدُوا إِلَّا أَنْ يَسْتَهِمُوا عَلَيْهِ لَاسْتَهَمُوا، وَلَوْ يَعْلَمُونَ مَا فِي التَّهْجِيرِ لَاسْتَبَقُوا إِلَيْهِ، وَلَوْ يَعْلَمُونَ مَا فِي الْعَتَمَةِ وَالصُّبْحِ لَأَتَوْهُمَا وَلَوْ حَبْوًا». یعنی: «اگر مردم می‌دانستند چه [فضیلتی] در اذان و صف اول است، سپس [برای به دست آوردن آن] راهی جز قرعه‌کشی نمی‌یافتند، هرآینه بر سر آن قرعه‌کشی می‌کردند. و اگر می‌دانستند چه [فضیلتی] در زود رفتن [به نماز] است، هرآینه به سوی آن از یکدیگر سبقت می‌گرفتند. و اگر می‌دانستند چه [فضیلتی] در نماز عشاء و صبح است، قطعا به سوی آن دو می‌آمدند، حتی اگر چهار دست و پا باشد».
بخارى و مسلم در روايت آن اتفاق دارنددرجهصحیح است
شرح
پیامبر صلی الله علیه و سلم خبر داده‌اند که اگر مردم می‌دانستند چه فضیلت، خیر و برکتی در اذان و صف اول است، سپس از راه‌های مقدم شدن و اولویت یافتن برای آن، راهی جز قرعه‌کشی نمی‌یافتند تا مشخص شود کدام یک بر دیگری سزاوارتر است، هرآینه قرعه‌کشی می‌کردند. و اگر می‌دانستند چه [فضیلتی] در زود رفتن به نماز در اول وقت آن است، به سوی آن از یکدیگر سبقت می‌گرفتند. و اگر اندازهٔ ثواب در به جا آوردن نماز عشاء و نماز فجر را می‌دانستند، آمدن به سوی آن دو را آسان می‌شمردند، حتی اگر چهار دست و پا بر روی زانوها باشد، همان‌طور که کودک در ابتدای [راه رفتنش] حرکت می‌کند.
فواید
- بیان فضیلت اذان.
- بیان فضیلت صف اول و نزدیکی به امام.
- بیان فضیلت زود رفتن به نماز در اول وقتِ مستحب آن؛ به خاطر فضل بزرگی که در آن است و فوایدی که بر آن مترتب می‌شود، از جمله: رسیدن به صف اول، رسیدن به نماز از ابتدای آن، ادای نافله، خواندن قرآن، و به دست آوردن استغفار فرشتگان، و اینکه تا زمانی که منتظر نماز است، پیوسته در نماز محسوب می‌شود، و غیر آن.
- تشویق به حضور در جماعت این دو نماز، و فضل بسیار در آن، به دلیل مشقتی که برای نفس از برهم زدنِ اول و آخر خوابش دارد، و به همین دلیل این دو نماز، سنگین‌ترین نمازها بر منافقان بود.
- نووی گفته است: در این [حدیث]، اثبات قرعه‌کشی در حقوقی که بر سر آن ازدحام و اختلاف می‌شود، [آمده است].
- صف دوم از سوم برتر است، و سوم از چهارم برتر است، و به همین ترتیب.
مرجع
صحيح البخاري (1/ 126) (615). صحيح مسلم (1/ 325) (437). النهاية في غريب الحديث والأثر (1000) (185). البحر المحيط الثجاج في شرح صحيح الإمام مسلم بن الحجاج (10/ 267).