عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «أَلْحِقُوا الفَرَائِضَ بِأَهْلِهَا، فَمَا بَقِيَ فَلِأَوْلَى رَجُلٍ ذَكَرٍ».
از ابن عباس رضی الله عنهما از پیامبر صلی الله علیه وسلم روایت است که فرمود: «سهم‌های ارث را به صاحبانشان بدهید، و آنچه باقی ماند برای نزدیک‌ترین مرد است».
بخارى و مسلم در روايت آن اتفاق دارنددرجهصحیح است
شرح
پیامبر صلی الله علیه وسلم به کسانی که مسئول تقسیم تَرَکه هستند امر می‌کند که آن را با تقسیم عادلانه و شرعی، همان‌گونه که خداوند متعال خواسته است، میان مستحقان توزیع کنند؛ پس به صاحبان سهم‌های معین، سهم‌هایشان را که در کتاب خدا مشخص شده - یعنی دو‌سوم، یک‌سوم، یک‌ششم، نصف، یک‌چهارم و یک‌هشتم - بدهند، و آنچه پس از آن باقی ماند، به نزدیک‌ترین مرد به میت داده می‌شود که به آنها «عصبه» می‌گویند.
فواید
- این حدیث، یک قاعده در تقسیم تَرَکه است.
- اینکه تقسیم سهم‌های ارث با شروع از صاحبان سهم‌های معین (اهل فرائض) صورت می‌گیرد.
- اینکه آنچه پس از سهم‌های معین باقی ماند، برای عصبه (خویشاوندان پدری) است.
- مقدم داشتن نزدیک‌تر و سپس نزدیک‌تر؛ پس خویشاوند پدری دورتر، مانند عمو، با وجود خویشاوند پدری نزدیک‌تر مانند پدر، ارث نمی‌برد.
- اینکه اگر سهم‌های معین، تمام تَرَکه را در بر گیرد، یعنی چیزی از آن باقی نماند، چیزی به عاصب (خویشاوندان پدری) نمی‌رسد.
مرجع
صحيح البخاري (8/ 152) (6737). صحيح مسلم (3/ 1233 - 1234) (1615). فتح الباري، لابن حجر (12/ 28). الإلمام بشرح عمدة الأحكام، لإسماعيل الأنصاري (2/ 53). تيسير العلام شرح عمدة الأحكام، لعبد الله البسام (ص554). خلاصة الكلام شرح عمدة الأحكام، لفيصل آل مبارك (ص276).