هر کس با سوگند خود، حقِ مرد مسلمانی را پایمال کند، خداوند آتش را بر او واجب و بهشت را بر او حرام کرده است». پس مردی به ایشان گفت: ای رسول خدا، هرچند چیز ناچیزی باشد؟ فرمودند: «هرچند شاخه‌ای از درخت اراک (مسواک) باشد
عن أَبِي أُمَامَةَ إِياسِ بنِ ثَعْلَبَةَ الحَارِثِيِّ رضي الله عنه أَنَّ رَسُولَ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «مَنِ اقْتَطَعَ حَقَّ امْرِئٍ مُسْلِمٍ بِيَمِينِهِ، فَقَدْ أَوْجَبَ اللهُ لَهُ النَّارَ، وَحَرَّمَ عَلَيْهِ الْجَنَّةَ» فَقَالَ لَهُ رَجُلٌ: وَإِنْ كَانَ شَيْئًا يَسِيرًا يَا رَسُولَ اللهِ؟ قَالَ: «وَإِنْ قَضِيبًا مِنْ أَرَاكٍ».
از ابو اُمامه اِیاس بن ثَعلَبه حارِثی رضی الله عنه روایت است که رسول خدا صلی الله علیه و سلم فرمودند: «مَنِ اقْتَطَعَ حَقَّ امْرِئٍ مُسْلِمٍ بِيَمِينِهِ، فَقَدْ أَوْجَبَ اللهُ لَهُ النَّارَ، وَحَرَّمَ عَلَيْهِ الْجَنَّةَ» فَقَالَ لَهُ رَجُلٌ: وَإِنْ كَانَ شَيْئًا يَسِيرًا يَا رَسُولَ اللهِ؟ قَالَ: «وَإِنْ قَضِيبًا مِنْ أَرَاكٍ». یعنی: «هر کس با سوگند خود، حقِ مرد مسلمانی را پایمال کند، خداوند آتش را بر او واجب و بهشت را بر او حرام کرده است». پس مردی به ایشان گفت: ای رسول خدا، هرچند چیز ناچیزی باشد؟ فرمودند: «هرچند شاخه‌ای از درخت اراک (مسواک) باشد».
به روایت مسلمدرجهصحیح است
شرح
پیامبر صلی الله علیه و سلم از سوگند خوردن به دروغ و آگاهانه به نام خدا برای پایمال کردن حقِ شخص مسلمان، هشدار داده‌اند، و اینکه جزای این کار، سزاوار شدنِ آتش و محرومیت از بهشت است، و این عمل از گناهان کبیره است. پس مردی گفت: ای رسول خدا، هرچند چیزی که بر آن سوگند خورده شده، اندک باشد؟ پس پیامبر صلی الله علیه و سلم فرمودند: حتی اگر آن، در مورد چوب مسواکی باشد که از درخت اراک گرفته می‌شود.
فواید
- برحذر بودن از گرفتن حقوق دیگران، و اهتمام به ادای آن به صاحبانش هرچقدر هم که کم باشد، و اینکه حکمِ اشتباهِ قاضی، چیزی را که برای انسان نیست، برایش حلال نمی‌کند.
- نووی گفته است: [در این حدیث] شدت حرام بودن حقوق مسلمانان [آمده است]، و اینکه میان حقِ کم و زیاد تفاوتی نیست؛ به دلیل این سخن پیامبر صلی الله علیه و سلم که: «هرچند شاخه‌ای از درخت اراک باشد».
- نووی گفته است: این مجازات برای کسی است که حق مسلمانی را پایمال کند و قبل از توبه بمیرد. اما کسی که توبه کند و از کارش پشیمان شود و حق را به صاحبش بازگرداند و از او حلالیت بطلبد و عزم کند که دیگر بازنگردد، گناه از او ساقط شده است.
- قاضی گفته است: اختصاص دادن [حق به] مسلمان به این دلیل است که آنان مخاطبان [اصلی] و عموم تعامل‌کنندگان در شریعت بوده‌اند، نه اینکه [حق] غیرمسلمان برخلاف آن باشد، بلکه حکم او در این مورد، همان حکم [مسلمان] است.
- نووی گفته است: دروغ عبارت است از خبر دادن از چیزی برخلاف آنچه که هست، خواه از روی عمد باشد یا سهو، و خواه آن خبر دربارهٔ گذشته باشد یا آینده.
مرجع
صحيح مسلم (1/ 122) (137). نزهة المتقين شرح رياض الصالحين، لمجموعة من الباحثين (1/ 239). بهجة الناظرين شرح رياض الصالحين، لسليم الهلالي (1/ 309).